Khi sự kiện không chỉ tạo khán giả mà tạo ra nền kinh tế điểm đến

Sports Festival 2026 diễn ra từ tháng 7 đến tháng 9 tại Lâm Đồng là một trường hợp đáng chú ý về mối quan hệ ngày càng rõ giữa thể thao, sự kiện và du lịch. Chuỗi hoạt động được tổ chức liên tục trong nhiều tuần, với các môn như chạy bộ, xe đạp, golf, triathlon, quần vợt, bóng chuyền bãi biển và nhiều hình thức thi đấu khác. Một số thông tin công bố trong quá trình chuẩn bị cho biết quy mô có thể đạt khoảng 17.000 vận động viên và khách mời.

Điều đáng nghiên cứu ở đây không phải số lượng giải đấu mà là khả năng chuyển một hoạt động thể thao thành “dòng khách”. Một giải thể thao thường tạo ra ít nhất ba nhóm khách khác nhau: người trực tiếp thi đấu, đội ngũ hỗ trợ và người đi cùng; nhóm khán giả; và nhóm truyền thông, doanh nghiệp, nhà tài trợ. Khác với khách tham quan thông thường, người tham dự sự kiện có lịch trình được xác định trước, thường sử dụng đồng thời nhiều loại dịch vụ và có khả năng quay lại nếu sự kiện được tổ chức định kỳ.

Đây là lý do du lịch thể thao ngày càng được coi là một phân khúc có khả năng tạo giá trị cao. Một vận động viên tham gia giải chạy có thể lưu trú hai hoặc ba đêm thay vì chỉ đến trong ngày. Gia đình đi cùng có thể sử dụng dịch vụ ăn uống, giải trí, tham quan. Với những môn như golf hoặc triathlon, mức chi tiêu cho thiết bị, vận chuyển và dịch vụ chuyên môn còn cao hơn. Nếu tổ chức tốt, một sự kiện thể thao có thể tạo dòng tiền cho nhiều ngành khác nhau.

Tuy nhiên, không phải cứ tổ chức một giải đấu là hình thành du lịch thể thao. Một trong những sai lầm thường gặp là đánh giá thành công bằng số người đăng ký. Nếu hàng nghìn người tham dự nhưng phần lớn đến trong ngày rồi rời đi, doanh thu lưu trú và dịch vụ tại địa phương có thể không tương xứng với chi phí tổ chức. Do đó, cần chuyển từ chỉ số “attendance” sang chỉ số “economic footprint” – dấu chân kinh tế của sự kiện.

Một mô hình đánh giá có thể bao gồm số đêm lưu trú phát sinh, mức chi tiêu bình quân, tỷ lệ sử dụng dịch vụ địa phương, doanh thu nhà hàng – lưu trú, việc làm tạm thời và mức độ lan tỏa truyền thông. Với sự kiện tổ chức thường niên, còn có thể theo dõi tỷ lệ người quay lại điểm đến ngoài thời gian diễn ra giải.

Sports Festival 2026 cung cấp một ví dụ đáng chú ý vì chuỗi sự kiện không diễn ra trong một cuối tuần mà kéo dài từ tháng 7 sang tháng 9. Mô hình chuỗi có ưu thế hơn một sự kiện đơn lẻ ở khả năng duy trì dòng khách. Khách sạn, nhà hàng và hệ thống dịch vụ có thể xây dựng kế hoạch nhân sự và sản phẩm trong thời gian dài hơn; hoạt động truyền thông cũng không bị dồn vào một thời điểm.

Du lịch thể thao còn có khả năng giải quyết vấn đề mùa vụ. Nhiều điểm đến chịu tình trạng quá đông vào một số tháng nhưng công suất thấp vào giai đoạn khác. Nếu lịch giải đấu được thiết kế vào mùa thấp điểm hoặc vai mùa, sự kiện có thể trở thành công cụ điều tiết nhu cầu. Đây là điểm đặc biệt quan trọng đối với các điểm đến biển, nơi lượng khách thường phụ thuộc mạnh vào thời tiết và lịch nghỉ hè.

Tuy nhiên, để đạt được hiệu quả đó, lịch sự kiện phải gắn với chiến lược du lịch của địa phương. Việc tổ chức một cuộc chạy vào đúng thời điểm khách sạn đã kín phòng có thể làm tăng giá nhưng không tạo nhiều năng lực mới cho điểm đến. Ngược lại, sự kiện ở mùa thấp điểm có thể tăng công suất nhưng lại gặp rủi ro thời tiết. Vì thế, nghiên cứu du lịch thể thao cần sử dụng dữ liệu công suất lưu trú, khí hậu, giao thông và lịch sự kiện để tối ưu hóa thời điểm tổ chức.

Một vấn đề khác là sự tham gia của cộng đồng. Các sự kiện quy mô lớn có thể gây áp lực lên giao thông, tiếng ồn và không gian công cộng. Nếu người dân chỉ chịu tác động nhưng ít hưởng lợi, sự ủng hộ xã hội sẽ giảm. Do đó, các doanh nghiệp địa phương, câu lạc bộ thể thao, cơ sở ẩm thực và cộng đồng dân cư cần có cơ hội tham gia chuỗi giá trị.

Sự kiện thể thao cũng có thể được thiết kế như công cụ xây dựng thương hiệu điểm đến. Một giải chạy qua những cung đường đặc trưng hoặc giải xe đạp kết nối cảnh quan có khả năng “đóng gói” hình ảnh địa phương trong nội dung truyền thông. Trong trường hợp này, chính đường đua trở thành một loại sản phẩm quảng bá. Những hình ảnh được người tham gia chia sẻ có thể có giá trị truyền thông lớn hơn quảng cáo truyền thống vì gắn với trải nghiệm cá nhân.

Nhưng để sự kiện tạo thương hiệu, phải có sự nhất quán. Một giải duy nhất khó tạo nhận diện lâu dài. Các thành phố có thương hiệu du lịch thể thao mạnh thường duy trì những sự kiện chủ lực qua nhiều năm. Điều đó tạo thói quen cho cộng đồng vận động viên và hình thành một “lịch hẹn” với điểm đến.

Từ góc độ nghiên cứu, có thể chia giá trị của du lịch thể thao thành ba tầng. Tầng trực tiếp là doanh thu từ vé, lưu trú, ăn uống và dịch vụ. Tầng thứ hai là hiệu ứng lan tỏa tới thương mại, vận tải và việc làm. Tầng thứ ba là giá trị thương hiệu và khả năng thu hút khách trong tương lai. Trong thực tế, tầng thứ ba khó đo nhất nhưng có thể là giá trị lớn nhất của một sự kiện thành công.

Ngoài ra, các tiêu chuẩn môi trường cần được đặt ra sớm. Sự kiện chạy, xe đạp hoặc thể thao biển có thể phát sinh lượng lớn chai nước, vật liệu dùng một lần và vận chuyển. Một sự kiện được quảng bá là thúc đẩy sức khỏe nhưng để lại lượng chất thải lớn sẽ tạo mâu thuẫn về giá trị. Tiêu chí xanh, thu gom rác, nước uống tái nạp và giao thông công cộng nên trở thành bộ phận của thiết kế sự kiện.

Từ trường hợp Sports Festival có thể thấy du lịch thể thao không phải một sản phẩm đơn lẻ mà là mô hình kinh tế sự kiện. Thành công chỉ xuất hiện khi thể thao, lưu trú, giao thông, thương mại, truyền thông và thương hiệu điểm đến được thiết kế như một hệ thống.

Đối với Việt Nam, lợi thế là nhiều địa phương có cảnh quan phù hợp cho chạy bộ, xe đạp, thể thao biển, golf và các hoạt động ngoài trời. Vấn đề còn thiếu là chiến lược sự kiện dài hạn và hệ thống đo lường tác động. Nếu mỗi địa phương đều tổ chức nhiều giải nhưng không hình thành được một sự kiện chủ lực có thương hiệu, nguồn lực có thể bị phân tán.

Do đó, thay vì đặt câu hỏi “tổ chức thêm giải gì”, chính sách nên đặt câu hỏi “sự kiện nào có thể trở thành tài sản thương hiệu của điểm đến”. Khi tiếp cận như vậy, thể thao không chỉ tạo một vài ngày sôi động mà có thể trở thành công cụ kéo dài mùa du lịch, nâng mức chi tiêu và tạo hình ảnh riêng cho địa phương.

Võ Kim Dùng./.