Hơn 50 tác phẩm hội họa, đồ họa và điêu khắc được giới thiệu tại triển lãm chuyên đề “Ký ức những năm tháng không quên” đã đưa công chúng trở lại không khí lao động, sản xuất và kiến thiết đất nước trong các thập niên từ 1950 đến 1980. Không chỉ tái hiện một giai đoạn lịch sử qua ngôn ngữ tạo hình, triển lãm còn cho thấy vai trò của các bộ sưu tập mỹ thuật trong việc lưu giữ ký ức xã hội và đưa di sản nghệ thuật đến gần hơn với công chúng hôm nay.

Triển lãm do Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam tổ chức tại Hà Nội từ ngày 25.8 đến hết ngày 8.9.2026, hướng tới kỷ niệm 81 năm Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Các tác phẩm được lựa chọn từ bộ sưu tập mỹ thuật hiện đại của Bảo tàng, bao gồm nhiều chất liệu như sơn dầu, sơn mài, lụa, bột màu, chì và các chất liệu điêu khắc.

Điểm nổi bật của triển lãm nằm ở việc lựa chọn một chủ đề gần gũi với lịch sử đời sống: lao động và xây dựng đất nước. Không gian nghệ thuật đưa người xem trở lại hình ảnh công trường, nhà máy, nông trường, đồng ruộng và nhiều hoạt động sinh hoạt thường ngày của người dân trong những thập niên sau năm 1954. Qua đó, lịch sử không chỉ xuất hiện bằng những mốc sự kiện lớn mà còn được thể hiện qua hình ảnh con người lao động, học tập và tham gia xây dựng xã hội.

Các tác phẩm cho thấy một giai đoạn mà mỹ thuật có sự gắn bó mật thiết với thực tiễn. Nhiều thế hệ sáng tác đã trực tiếp đến các nhà máy, xí nghiệp, công trường, vùng nông thôn và miền núi để quan sát cuộc sống và tìm chất liệu sáng tác. Bởi vậy, bên cạnh giá trị nghệ thuật, các tác phẩm còn mang ý nghĩa như những tư liệu thị giác về con người, trang phục, môi trường lao động và không khí xã hội của từng thời kỳ.

Nhìn từ góc độ bảo tàng, việc đưa những tác phẩm từ kho sưu tập trở lại không gian trưng bày có ý nghĩa đặc biệt. Một tác phẩm mỹ thuật trong bộ sưu tập chỉ thực sự phát huy rộng rãi giá trị khi được nghiên cứu, diễn giải và giới thiệu đến công chúng. Các triển lãm chuyên đề giúp xây dựng những mạch kể mới dựa trên bộ sưu tập hiện có, từ đó tạo điều kiện để cùng một tác phẩm có thể được tiếp cận từ nhiều góc độ khác nhau.

“Ký ức những năm tháng không quên” cũng cho thấy khả năng của mỹ thuật trong việc chuyển tải lịch sử bằng ngôn ngữ khác với văn bản hay hiện vật truyền thống. Người xem không chỉ tiếp nhận thông tin về một thời kỳ mà còn cảm nhận được không khí lao động, nhịp sống và trạng thái cảm xúc của con người thông qua bố cục, màu sắc, đường nét và hình khối. Chính yếu tố này tạo nên giá trị riêng của mỹ thuật trong giáo dục lịch sử và văn hóa.

Theo Báo Nhân Dân, triển lãm giới thiệu 50 tác phẩm chọn lọc, phản ánh khá sinh động đời sống lao động và sinh hoạt trong các thập niên 1950–1980. Việc đặt nhiều loại hình, chất liệu trong cùng một chủ đề cũng giúp người xem nhận thấy sự đa dạng của ngôn ngữ tạo hình Việt Nam trong giai đoạn này.

Đối với công chúng trẻ, các triển lãm dựa trên bộ sưu tập còn có ý nghĩa như một hình thức tiếp cận lịch sử trực quan. Khi những câu chuyện về lao động sản xuất, xây dựng đất nước được thể hiện qua hình ảnh và tác phẩm cụ thể, khoảng cách giữa một giai đoạn lịch sử với trải nghiệm của người xem hôm nay có thể được thu hẹp. Việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm dành cho học sinh tại triển lãm cũng góp phần mở rộng chức năng giáo dục của bảo tàng.

Trong bối cảnh công nghệ số ngày càng được sử dụng rộng rãi trong bảo tồn và giới thiệu di sản, những bộ sưu tập mỹ thuật cũng có thêm cơ hội tiếp cận công chúng ngoài không gian bảo tàng. Số hóa tác phẩm, xây dựng thuyết minh trực tuyến, triển lãm số và hệ thống dữ liệu nghiên cứu có thể bổ sung cho hoạt động trưng bày trực tiếp, đồng thời giúp các giá trị nghệ thuật được tiếp cận lâu dài hơn.

Từ góc độ này, triển lãm “Ký ức những năm tháng không quên” không chỉ là hoạt động kỷ niệm một sự kiện lịch sử. Việc đưa các tác phẩm mỹ thuật trở lại với công chúng còn góp phần làm sống lại một phần ký ức xã hội, cho thấy mỹ thuật có khả năng lưu giữ những lát cắt của lịch sử bằng ngôn ngữ riêng. Đây cũng là minh chứng cho vai trò của bảo tàng trong việc biến các bộ sưu tập từ tài sản được lưu giữ thành nguồn tri thức và trải nghiệm văn hóa phục vụ cộng đồng.

Nguồn tham khảo biên tập: Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam; Cổng Thông tin điện tử Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Báo Văn Hóa; Báo Nhân Dân, tháng 8–9.2026.