Đưa di sản vào đời sống đương đại bằng những hình thức nghệ thuật mới

Việc đưa các giá trị di sản vào không gian nghệ thuật đương đại đang trở thành một trong những cách thức đáng chú ý để mở rộng khả năng tiếp cận văn hóa truyền thống đối với công chúng. Thay vì chỉ giới thiệu di sản thông qua trưng bày hoặc các hình thức trình diễn quen thuộc, nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật gần đây đã tăng cường kết hợp sáng tạo, công nghệ, âm nhạc, trình diễn và trải nghiệm nhằm làm cho di sản trở nên gần gũi hơn với đời sống hôm nay.

Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ II năm 2026, diễn ra từ ngày 11 đến 20.9 tại nhiều không gian văn hóa và di sản của Thủ đô, là một ví dụ cho hướng tiếp cận này. Với chủ đề “Dòng chảy di sản”, chương trình đặt trọng tâm vào quá trình trao truyền, sáng tạo và lan tỏa giá trị di sản, qua đó kết nối những giá trị được hình thành trong lịch sử với các phương thức thể hiện của nghệ thuật đương đại.

Tại Hoàng thành Thăng Long, các hoạt động nghệ thuật được tổ chức theo hướng mở rộng đối tượng công chúng, trong đó có chương trình âm nhạc dành cho khán giả trẻ, tạo sự kết nối giữa các hình thức nghệ thuật đương đại với không gian di sản. Tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, chuỗi trưng bày, trải nghiệm làng nghề và trình diễn nghệ thuật góp phần đưa công chúng tiếp cận văn hóa truyền thống bằng những hình thức trực quan và sinh động hơn.

Một điểm đáng chú ý khác là việc khai thác chính chất liệu của nghề truyền thống để hình thành ngôn ngữ nghệ thuật mới. Chương trình “Thanh âm Gốm” tại Bát Tràng sử dụng âm thanh tạo ra từ chất liệu và nhạc cụ gốm để kể câu chuyện về làng nghề. Cách tiếp cận này cho thấy di sản không chỉ là đối tượng cần bảo tồn mà còn có thể trở thành nguồn nguyên liệu cho sáng tạo nghệ thuật, từ đó hình thành những sản phẩm văn hóa mới.

Việc kết nối di sản với nghệ thuật cũng mở ra khả năng chuyển đổi từ hoạt động bảo tồn đơn thuần sang tạo lập các trải nghiệm văn hóa có giá trị. Một không gian di sản có thể đồng thời trở thành không gian biểu diễn, trải nghiệm, giáo dục và sáng tạo. Khi người xem được tham gia và cảm nhận di sản thông qua âm thanh, hình ảnh, trình diễn hoặc hoạt động tương tác, khoảng cách giữa các giá trị truyền thống với công chúng, đặc biệt là công chúng trẻ, được rút ngắn đáng kể.

Đây cũng là hướng đi phù hợp với yêu cầu phát triển công nghiệp văn hóa hiện nay. Di sản, nghệ thuật và sáng tạo khi được kết nối hợp lý có thể góp phần hình thành các sản phẩm văn hóa đặc trưng, tạo sức hấp dẫn cho không gian đô thị, các điểm đến và hoạt động du lịch văn hóa. Giá trị của di sản vì vậy không chỉ được gìn giữ mà còn có điều kiện tiếp tục được tái tạo trong đời sống.

Từ những hoạt động đang được triển khai có thể thấy, đổi mới hình thức biểu đạt không đồng nghĩa với thay đổi giá trị cốt lõi của di sản. Vấn đề quan trọng là lựa chọn phương thức sáng tạo phù hợp, tôn trọng bản sắc và bảo đảm chất lượng nghệ thuật. Khi làm được điều đó, nghệ thuật có thể trở thành cầu nối hiệu quả giữa truyền thống với hiện tại, giúp di sản tiếp tục được tiếp nhận, sáng tạo và trao truyền trong những điều kiện mới.

Nguồn biên tập: Cổng Thông tin điện tử Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, tháng 8-9.2026.