Đẩy mạnh hợp tác quốc tế, hiện đại hóa thông tin khí tượng thủy văn

Ngày 09/9/2026, hợp tác giữa Việt Nam và Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) trong lĩnh vực khí tượng thủy văn tiếp tục được thúc đẩy, tập trung vào hoàn thiện thể chế, nâng cấp hạ tầng số, phát triển nền tảng cung cấp thông tin và nâng cao năng lực chuyên môn. Đây là hướng đi có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh yêu cầu dự báo, cảnh báo thiên tai ngày càng cao và tác động của biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.

Tại buổi làm việc giữa Cục Khí tượng Thủy văn và đại diện UNDP ngày 09/9, hai bên thống nhất tiếp tục triển khai các nhóm nhiệm vụ hợp tác đã được xác định từ đầu năm. Trong đó, đáng chú ý là hỗ trợ hoàn thiện, sửa đổi các quy định liên quan đến chức năng, nhiệm vụ trong lĩnh vực khí tượng thủy văn; nâng cấp trang thông tin điện tử của Cục; nghiên cứu phát triển ứng dụng trên thiết bị di động; đồng thời tăng cường đào tạo, nâng cao năng lực và truyền thông về khí tượng thủy văn.

(Nguồn: Bộ NNMT)

Một nội dung quan trọng được hai bên trao đổi là đổi mới phương thức cung cấp thông tin khí tượng thủy văn theo hướng số hóa, hiện đại và lấy người sử dụng thông tin làm trung tâm. Theo định hướng này, website và ứng dụng di động sẽ được nghiên cứu phát triển trên cơ sở đánh giá hiện trạng hạ tầng, hệ thống dữ liệu và nhu cầu khai thác thông tin. Việc đồng bộ giữa nội dung, dữ liệu và công nghệ được xem là yếu tố quan trọng nhằm tránh đầu tư phân tán, đồng thời nâng cao khả năng tiếp cận thông tin dự báo, cảnh báo của người dân và chính quyền địa phương.

Đáng chú ý, hợp tác quốc tế lần này không chỉ tập trung vào đầu tư công nghệ mà còn hướng tới nâng cao năng lực quản trị và hoàn thiện thể chế. UNDP dự kiến phối hợp với các chuyên gia, đồng thời đề xuất sự tham gia của Tổ chức Nông lương Liên Hợp Quốc (FAO) nhằm bổ sung kinh nghiệm quốc tế về quản lý rủi ro và ứng phó thiên tai. Đây là cách tiếp cận phù hợp với xu thế tăng cường năng lực dự báo dựa trên tác động, trong đó thông tin không chỉ cho biết hiện tượng thời tiết xảy ra ở đâu, khi nào mà còn hướng tới đánh giá mức độ ảnh hưởng đối với con người, cơ sở hạ tầng và hoạt động kinh tế - xã hội.

Nội dung này càng có ý nghĩa trong bối cảnh ngày 09/9, cơ quan khí tượng thủy văn cảnh báo một đợt không khí lạnh đầu mùa chuẩn bị ảnh hưởng miền Bắc, đồng thời trên Biển Đông hình thành vùng áp thấp có khả năng mạnh lên thành áp thấp nhiệt đới, thậm chí có khả năng phát triển thành bão. Miền Trung, Tây Nguyên và Nam Bộ cũng được dự báo tiếp tục có mưa vừa, mưa to. Những diễn biến này cho thấy yêu cầu nâng cao chất lượng dự báo và cảnh báo sớm, đặc biệt là cảnh báo dựa trên tác động, ngày càng cấp thiết.

Từ góc độ quản lý tài nguyên và môi trường, hiện đại hóa hệ thống khí tượng thủy văn có vai trò quan trọng trong nâng cao năng lực phòng, chống thiên tai, quản lý tài nguyên nước, chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo đảm an toàn cho cộng đồng. Trong bối cảnh các hiện tượng thời tiết cực đoan, mưa lớn, lũ lụt, hạn hán và thiếu nước có xu hướng diễn biến phức tạp, việc nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo và cung cấp thông tin khí tượng thủy văn kịp thời sẽ góp phần quan trọng giúp các cơ quan quản lý chủ động xây dựng phương án ứng phó, điều hành nguồn nước và giảm thiểu thiệt hại.

Việc kết hợp giữa dữ liệu quan trắc tại mặt đất, dữ liệu viễn thám, công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và các mô hình dự báo hiện đại sẽ tạo ra hệ thống thông tin đa nguồn, có khả năng cập nhật nhanh và phân tích sâu hơn diễn biến của thời tiết, nguồn nước và các yếu tố môi trường. Khi được tích hợp với cơ sở dữ liệu tài nguyên nước và hệ thống quản lý chuyên ngành, các nguồn dữ liệu này có thể hỗ trợ nhận diện sớm nguy cơ, nâng cao độ chính xác của dự báo, đồng thời cung cấp thông tin phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành và ra quyết định.

Bên cạnh yếu tố công nghệ, việc tăng cường hợp tác quốc tế, trao đổi dữ liệu, chia sẻ kinh nghiệm và tiếp cận các phương pháp dự báo tiên tiến cũng là một trong những điều kiện quan trọng để nâng cao năng lực khí tượng thủy văn. Sự kết hợp giữa nguồn lực trong nước với tri thức, công nghệ và kinh nghiệm quốc tế sẽ góp phần từng bước hoàn thiện mạng lưới quan trắc, hệ thống dữ liệu và năng lực phân tích, dự báo theo hướng đồng bộ, hiện đại và có khả năng đáp ứng tốt hơn các yêu cầu phát triển trong dài hạn.

Đây cũng là nền tảng để chuyển mạnh từ phương thức quản lý và ứng phó bị động sang chủ động phòng ngừa, dự báo và cảnh báo sớm. Qua đó, thông tin khí tượng thủy văn không chỉ phục vụ phòng, chống thiên tai mà còn trở thành nguồn dữ liệu quan trọng cho quản lý tài nguyên nước, bảo vệ môi trường, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu. Việc hiện đại hóa hệ thống khí tượng thủy văn vì vậy cần được xem là một thành tố quan trọng trong quá trình xây dựng nền quản trị tài nguyên và môi trường dựa trên dữ liệu, công nghệ và khả năng dự báo, góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước, bảo vệ hệ sinh thái và nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng trước các rủi ro khí hậu.

Có thể thấy, hợp tác Việt Nam - UNDP ngày 09/9 không chỉ mang ý nghĩa tăng cường năng lực cho ngành khí tượng thủy văn mà còn góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi số trong quản trị tài nguyên và môi trường. Đây là một trong những hướng đi cần được tiếp tục đầu tư nhằm nâng cao khả năng chống chịu của Việt Nam trước thiên tai và biến đổi khí hậu trong những năm tới.

Phùng Tiến tổng hợp tin bài./.