Du lịch xanh gắn với bảo tồn di sản và thích ứng biến đổi khí hậu

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, suy giảm đa dạng sinh học, ô nhiễm môi trường và áp lực khai thác tài nguyên ngày càng gia tăng, phát triển du lịch theo hướng xanh, bền vững đang trở thành một yêu cầu quan trọng đối với ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Du lịch không chỉ khai thác các giá trị tự nhiên và văn hóa để tạo ra sản phẩm mà còn có trách nhiệm bảo vệ, phục hồi và phát huy những giá trị đó cho các thế hệ tiếp theo.

Du lịch thích ứng với biến đổi khái hậu (Báo Văn hóa)

Định hướng này ngày càng được thể hiện rõ trong quá trình hoàn thiện chính sách phát triển du lịch. Điều chỉnh Quy hoạch hệ thống du lịch thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định phát triển du lịch theo hướng tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn, gắn với bảo vệ môi trường và ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu. Trong đó, định hướng xây dựng bộ tiêu chí du lịch xanh, triển khai thí điểm tại các khu du lịch trọng điểm và nhân rộng trong giai đoạn 2027-2030 là một trong những nhiệm vụ đáng chú ý.

Du lịch xanh từ yêu cầu bảo vệ tài nguyên

Phát triển du lịch xanh trước hết phải được thể hiện bằng những thay đổi cụ thể trong hoạt động quản lý và vận hành tại điểm đến. Theo định hướng của Quy hoạch hệ thống du lịch, ngành du lịch sẽ từng bước triển khai lộ trình loại bỏ nhựa dùng một lần tại các khu, điểm du lịch, cơ sở kinh doanh lưu trú và các cơ sở dịch vụ khác ven biển, hướng tới đạt 100% vào năm 2030; đồng thời xây dựng hệ thống xử lý chất thải, nhà vệ sinh công cộng đạt chuẩn tại các trung tâm và khu du lịch quốc gia.

Cùng với giảm chất thải, bảo tồn cảnh quan, hệ sinh thái tự nhiên, tài nguyên rừng, đất ngập nước và đa dạng sinh học cần được xem là một bộ phận của quá trình phát triển sản phẩm du lịch. Điều này đặc biệt quan trọng tại các khu vực ven biển, hải đảo, vùng núi, khu bảo tồn thiên nhiên và những nơi có hệ sinh thái nhạy cảm. Hoạt động du lịch nếu vượt quá khả năng chịu tải của môi trường có thể tạo áp lực lên nguồn nước, đất đai, cảnh quan, hệ sinh thái và đời sống cộng đồng địa phương.

Vì vậy, chuyển đổi xanh trong du lịch cần được thực hiện đồng thời ở cả phía cơ quan quản lý, doanh nghiệp và du khách. Các cơ sở lưu trú, khu nghỉ dưỡng, điểm tham quan cần tăng cường tiết kiệm năng lượng, sử dụng hiệu quả nguồn nước, giảm chất thải, phân loại và tái chế, ưu tiên vật liệu thân thiện môi trường và từng bước chuyển sang mô hình kinh tế tuần hoàn.

Bảo tồn di sản là nền tảng của phát triển bền vững

Du lịch xanh không chỉ gắn với thiên nhiên mà còn gắn chặt với bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa. Di sản văn hóa, danh lam thắng cảnh, lễ hội, làng nghề truyền thống và không gian văn hóa cộng đồng là những nguồn tài nguyên quan trọng tạo nên sức hấp dẫn của điểm đến.

Trong quá trình phát triển du lịch, việc khai thác các giá trị di sản cần được thực hiện theo nguyên tắc bảo tồn lâu dài. Đối với các di tích, danh lam thắng cảnh và không gian văn hóa có lượng khách lớn, cần chú trọng kiểm soát sức chứa, tổ chức dòng khách, bảo đảm vệ sinh môi trường, thu gom và xử lý chất thải, hạn chế các hoạt động có nguy cơ làm xuống cấp cảnh quan hoặc ảnh hưởng đến cấu trúc, vật liệu và giá trị nguyên gốc của di sản.

Đây cũng là cơ sở để hình thành những sản phẩm du lịch có giá trị gia tăng cao, trong đó du khách không chỉ tham quan mà còn tìm hiểu lịch sử, văn hóa, cảnh quan và đời sống cộng đồng. Hà Nội là một ví dụ về hướng kết nối giữa du lịch xanh với di sản, làng nghề và du lịch cộng đồng thông qua việc xây dựng các tuyến, điểm đến mới theo tinh thần “Hành trình du lịch xanh”.

Ở góc độ rộng hơn, bảo tồn di sản và bảo vệ môi trường cần được nhìn nhận như hai nhiệm vụ có mối quan hệ bổ trợ. Một di sản được bảo tồn tốt sẽ tạo ra giá trị lâu dài cho du lịch; ngược lại, nguồn thu và sự quan tâm của xã hội từ hoạt động du lịch có trách nhiệm có thể góp phần hỗ trợ bảo tồn, phục hồi và phát huy giá trị di sản.

Chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu đang tạo ra những thách thức trực tiếp đối với nhiều điểm đến du lịch của Việt Nam, đặc biệt là các khu vực ven biển, hải đảo, đồng bằng, vùng núi và những địa bàn thường xuyên chịu tác động của bão, lũ, sạt lở, xói lở bờ biển, hạn hán và xâm nhập mặn.

Quy hoạch hệ thống du lịch đã đặt yêu cầu giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu trong phát triển các khu, điểm du lịch, đặc biệt tại các khu vực ven biển và hải đảo. Đây là yêu cầu cần được cụ thể hóa ngay trong quá trình quy hoạch, đầu tư và quản lý điểm đến, thay vì chỉ xử lý hậu quả khi thiên tai hoặc sự cố môi trường xảy ra.

Theo đó, các địa phương cần tăng cường đánh giá rủi ro khí hậu đối với cơ sở hạ tầng và tài nguyên du lịch; xây dựng phương án phòng ngừa, ứng phó với thiên tai; bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên có vai trò như “lá chắn” trước tác động của thiên tai; đồng thời nâng cao năng lực cảnh báo và bảo đảm an toàn cho người dân, du khách.

Đối với khu vực biển và ven biển, việc bảo vệ rừng ngập mặn, rạn san hô, thảm cỏ biển, bãi triều và các hệ sinh thái đặc thù không chỉ có ý nghĩa về đa dạng sinh học mà còn góp phần tăng khả năng chống chịu trước tác động của biến đổi khí hậu. Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 cũng nhấn mạnh yêu cầu phát triển kinh tế biển xanh, sử dụng tài nguyên trong giới hạn sinh thái và khả năng chịu tải, bảo vệ hệ sinh thái và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, nước biển dâng.

Chuyển từ “du lịch xanh” sang hành động xanh

Một điểm đáng chú ý trong quá trình chuyển đổi hiện nay là yêu cầu đưa khái niệm du lịch xanh từ định hướng chung thành những tiêu chí và hành động cụ thể. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang thúc đẩy xây dựng bộ tiêu chí du lịch xanh và lộ trình triển khai, qua đó tạo cơ sở để các địa phương, doanh nghiệp có căn cứ tổ chức thực hiện và đánh giá kết quả.

Một số địa phương cũng đã bắt đầu cụ thể hóa các yêu cầu này. Tại Đà Nẵng, Bộ tiêu chí Cơ sở lưu trú du lịch xanh được phê duyệt tháng 8/2026 với 219 tiêu chí thuộc 9 nhóm, bao gồm môi trường, nguồn nhân lực, mua sắm xanh, bảo trì, nhà hàng, trải nghiệm, quảng bá văn hóa và địa phương, sự kiện bền vững. Cách tiếp cận này cho thấy du lịch xanh không chỉ được xem xét ở khía cạnh xử lý chất thải mà cần bao quát toàn bộ quá trình vận hành của cơ sở du lịch.

Trong thời gian tới, công tác bảo vệ môi trường trong lĩnh vực du lịch cần tiếp tục gắn với bảo tồn di sản và thích ứng biến đổi khí hậu ngay từ khâu quy hoạch. Các dự án, chương trình phát triển du lịch cần quan tâm đến sức chịu tải của điểm đến, khả năng cung cấp hạ tầng môi trường, bảo vệ cảnh quan và hệ sinh thái; đồng thời tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong giám sát tài nguyên, môi trường và quản lý khách du lịch.

Phát triển du lịch xanh vì vậy không chỉ là giảm rác thải hay sử dụng các sản phẩm thân thiện với môi trường. Đó là quá trình chuyển đổi phương thức phát triển, trong đó tăng trưởng du lịch phải đi cùng bảo tồn thiên nhiên, gìn giữ di sản, bảo đảm sinh kế cộng đồng và nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.

Khi mỗi điểm đến được quản lý phù hợp với sức chịu tải, mỗi di sản được bảo tồn gắn với sinh kế cộng đồng và mỗi hoạt động du lịch giảm được áp lực lên tài nguyên, du lịch sẽ trở thành một động lực hỗ trợ cho bảo vệ môi trường và bảo tồn các giá trị văn hóa. Đây cũng là cơ sở để xây dựng hình ảnh điểm đến Việt Nam xanh, có trách nhiệm, giàu bản sắc và có khả năng thích ứng với những thách thức môi trường trong giai đoạn phát triển mới

Phùng Tiến tổng hợp tin bài./.