Ngày 20/8/2026, tại Bắc Ninh, Hội Nông dân tỉnh tổ chức khởi động Dự án “Tuyên truyền, vận động nông dân áp dụng canh tác lúa thân thiện với môi trường, góp phần thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050”, đồng thời ký Chương trình phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường giai đoạn 2026–2030. Đây là hoạt động cho thấy các giải pháp giảm phát thải đang từng bước được cụ thể hóa ngay trong phương thức sản xuất nông nghiệp và gắn với vai trò trực tiếp của người nông dân.

(Nguồn: Báo Nông nghiệp và Môi trường)

Theo thông tin từ TTXVN và Bộ Nông nghiệp và Môi trường, dự án giai đoạn 2026–2027 tập trung hướng dẫn nông dân áp dụng đồng bộ ba kỹ thuật gồm tưới ướt – khô xen kẽ, sử dụng phân bón hợp lý và quản lý, xử lý rơm rạ đúng cách. Đây đều là những giải pháp có thể thực hiện ngay trong quá trình canh tác, vừa hướng tới sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm chi phí sản xuất, vừa hạn chế phát sinh khí nhà kính.

Điểm đáng chú ý là Bắc Ninh không bắt đầu từ con số không. Trong giai đoạn trước, tỉnh đã xây dựng 36 mô hình tại 18 xã với quy mô hơn 600 ha; diện tích áp dụng đồng bộ ba kỹ thuật đạt trên 6.100 ha, gần 7.000 ha áp dụng ít nhất một kỹ thuật và thu hút hơn 70.000 nông dân tham gia. Những kết quả này cho thấy việc thay đổi phương thức canh tác có thể từng bước được chuyển từ mô hình thí điểm sang thực hành sản xuất trên diện rộng.

Trong đó, quản lý nước được xem là một giải pháp quan trọng đối với giảm phát thải trong canh tác lúa. Việc áp dụng tưới ướt – khô xen kẽ thay cho duy trì ngập nước liên tục giúp hạn chế điều kiện yếm khí trong đất, qua đó giảm quá trình hình thành khí mê-tan. Cùng với đó, sử dụng phân bón hợp lý và xử lý rơm rạ đúng cách góp phần giảm lượng vật chất phát sinh chất thải, nâng cao hiệu quả sử dụng đầu vào và hạn chế tác động đến môi trường.

Một điểm mới trong cách tiếp cận của dự án là gắn giảm phát thải với giá trị của sản phẩm và thị trường tiêu thụ. Giai đoạn 2026–2027 đặt mục tiêu hỗ trợ 50.000 hộ chuyển đổi sang canh tác lúa thân thiện với môi trường trên diện tích 12.600 ha, qua đó cắt giảm khoảng 100.000 tấn phát thải khí nhà kính. Đồng thời, dự án hướng tới ký kết 6 hợp đồng liên kết sản xuất, tiêu thụ với khoảng 35.000 tấn gạo thân thiện với môi trường được doanh nghiệp bao tiêu.

Việc hình thành liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp có ý nghĩa quan trọng bởi một trong những yếu tố quyết định khả năng duy trì các phương thức sản xuất xanh là đầu ra của sản phẩm. Khi sản phẩm được sản xuất theo quy trình giảm phát thải có thị trường và được nâng cao giá trị, người nông dân sẽ có thêm động lực duy trì phương thức canh tác, thay vì chỉ thực hiện theo các chương trình vận động ngắn hạn.

Bên cạnh việc đổi mới kỹ thuật canh tác, thông tin khí tượng thủy văn ngày càng giữ vai trò quan trọng trong tổ chức sản xuất nông nghiệp theo hướng chủ động, hiệu quả và phát thải thấp. Theo thông tin của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các bản tin dự báo về nhiệt độ, lượng mưa, độ ẩm, tình hình nguồn nước và các hiện tượng thời tiết cực đoan là cơ sở để cơ quan quản lý, hợp tác xã và người sản xuất chủ động bố trí thời vụ, điều chỉnh chế độ tưới tiêu, lựa chọn thời điểm và lượng phân bón phù hợp, đồng thời xây dựng phương án phòng ngừa, ứng phó với những rủi ro do thời tiết gây ra. Việc khai thác hiệu quả dữ liệu khí tượng thủy văn không chỉ giúp hạn chế thiệt hại, sử dụng tiết kiệm tài nguyên mà còn góp phần điều chỉnh quy trình sản xuất theo hướng giảm phát sinh khí nhà kính. Qua đó cho thấy, giảm phát thải trong nông nghiệp không chỉ phụ thuộc vào thay đổi kỹ thuật canh tác mà ngày càng gắn chặt với khả năng tiếp cận, phân tích và ứng dụng dữ liệu, nâng cao chất lượng dự báo và tăng cường năng lực thích ứng với biến đổi khí hậu của người sản xuất..

Từ góc độ rộng hơn, mô hình triển khai tại Bắc Ninh cho thấy giảm phát thải trong sản xuất nông nghiệp không nhất thiết phải bắt đầu từ những giải pháp công nghệ phức tạp, mà có thể được thực hiện từ việc điều chỉnh phương thức canh tác và sử dụng hiệu quả các nguồn lực ngay trên đồng ruộng. Việc quản lý hợp lý nước tưới, sử dụng phân bón theo nhu cầu của cây trồng, giảm vật tư đầu vào và tận dụng, xử lý phù hợp phụ phẩm nông nghiệp có thể góp phần giảm phát sinh khí nhà kính, tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất. Đặc biệt, khi các giải pháp kỹ thuật được kết hợp với hoạt động tập huấn, hướng dẫn trực tiếp, xây dựng mô hình trình diễn, liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, cùng với việc cung cấp thông tin dự báo thời tiết, khí tượng kịp thời, người sản xuất có thêm cơ sở để chủ động điều chỉnh quy trình canh tác. Đây là tiền đề quan trọng để từng bước hoàn thiện các mô hình sản xuất nông nghiệp phát thải thấp, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và tạo điều kiện mở rộng, nhân rộng các giải pháp phù hợp tại nhiều địa phương.

Canh tác lúa thân thiện với môi trường vì vậy không chỉ là một giải pháp giảm phát thải khí nhà kính mà còn là hướng chuyển đổi phương thức sản xuất theo hướng tiết kiệm tài nguyên, thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao giá trị nông sản. Từ những thay đổi trên từng thửa ruộng, các mô hình sản xuất phát thải thấp đang từng bước tạo nền tảng cho một nền nông nghiệp xanh, sinh thái và bền vững hơn, góp phần thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Phùng Tiến tổng hợp tin bài./.