Hoàn thiện trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn

Ngày 11/8/2026, tại Hà Nội, Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP), thông qua Chương trình Đối tác Hành động Quốc gia về Nhựa tại Việt Nam (NPAP) và Mạng lưới Kinh tế Tuần hoàn Việt Nam (CE Hub), tổ chức Hội thảo “Định hướng hoàn thiện hệ thống Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) tại Việt Nam”. Hội thảo tập trung trao đổi về thực tiễn triển khai EPR tại Việt Nam, kinh nghiệm quốc tế và các định hướng hoàn thiện hệ thống nhằm nâng cao hiệu quả thu gom, tái chế sản phẩm, bao bì sau sử dụng.

Khu công nghiệp Cửu Long-Phú Thọ (Nguồn: Internet)

Tham dự Hội thảo có đại diện Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, UNDP, các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, hiệp hội, doanh nghiệp, đơn vị thu gom, tái chế và các tổ chức liên quan. Các đại biểu tập trung trao đổi về kết quả triển khai EPR, những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn và các giải pháp nhằm hoàn thiện cơ chế trong thời gian tới.

EPR là cơ chế nhằm mở rộng trách nhiệm của nhà sản xuất, nhà nhập khẩu đối với sản phẩm, bao bì trong suốt vòng đời, trong đó có trách nhiệm thu hồi, tái chế sau khi sản phẩm được đưa vào sử dụng. Việc thực hiện EPR được kỳ vọng góp phần nâng cao tỷ lệ thu gom, tái chế, giảm lượng chất thải phải xử lý và thúc đẩy sử dụng hiệu quả tài nguyên.

Tại Hội thảo, Cục trưởng Cục Môi trường Tăng Thế Cường nhấn mạnh EPR không nên chỉ được nhìn nhận là nghĩa vụ tài chính của nhà sản xuất, nhà nhập khẩu mà cần trở thành động lực để doanh nghiệp chủ động thay đổi cách thức thiết kế sản phẩm, lựa chọn vật liệu, tổ chức thu gom, tái chế và đầu tư vào các giải pháp kinh tế tuần hoàn.

Theo đó, việc thực hiện EPR cần được tiếp cận theo hướng gắn trách nhiệm của doanh nghiệp với toàn bộ vòng đời sản phẩm. Đây là cơ sở để khuyến khích doanh nghiệp giảm sử dụng các loại vật liệu khó tái chế, tăng khả năng tái sử dụng, đồng thời đầu tư vào các giải pháp thu hồi và tái chế phù hợp.

Các đại biểu cho rằng, Việt Nam đã có những bước tiến trong xây dựng và triển khai EPR. Tuy nhiên, quá trình thực hiện vẫn cần tiếp tục hoàn thiện để bảo đảm tính hiệu quả, minh bạch và phù hợp với điều kiện thực tế. Trong đó, cần tăng cường sự tham gia của khu vực tư nhân, nâng cao trách nhiệm của nhà sản xuất, nhà nhập khẩu và phát triển hệ thống thu gom, phân loại, tái chế.

Một nội dung được quan tâm tại Hội thảo là nghiên cứu lộ trình để nhà sản xuất, nhà nhập khẩu chủ động tổ chức thu hồi, tái chế sản phẩm, bao bì sau sử dụng hoặc thực hiện thông qua các đơn vị tái chế và tổ chức trách nhiệm của nhà sản xuất (PRO). Việc này nhằm tăng tính chủ động của doanh nghiệp và tạo sự liên kết giữa nhà sản xuất với hệ thống thu gom, tái chế.

Vai trò của các PRO cũng được các đại biểu trao đổi, trong đó nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm năng lực tổ chức, tài chính, quản lý dữ liệu, hạch toán và báo cáo. Đồng thời, cần có cơ chế giám sát, kiểm tra phù hợp để bảo đảm hoạt động thu hồi, tái chế được thực hiện thực chất và minh bạch.

Hội thảo cũng trao đổi về việc điều chỉnh tỷ lệ tái chế bắt buộc theo từng giai đoạn, phù hợp với năng lực thu gom, công nghệ tái chế và điều kiện thực tế của từng nhóm vật liệu. Theo đó, việc xác định mục tiêu tái chế cần tính đến mức độ sẵn sàng của thị trường, khả năng đáp ứng của hệ thống thu gom, tái chế và điều kiện thực tế của doanh nghiệp.

Theo UNDP, để hệ thống EPR hoạt động hiệu quả cần tăng cường vai trò chủ động của doanh nghiệp, phát triển các PRO làm đầu mối vận hành, đồng thời từng bước nâng cao mục tiêu tái chế. Quá trình triển khai cũng cần bảo đảm tính bao trùm, trong đó quan tâm đến lực lượng đang tham gia thu gom, phân loại và tái chế chất thải.

Các đại biểu cũng thảo luận việc triển khai EPR đối với các nhóm sản phẩm, bao bì như bao bì; sản phẩm điện tử và pin; phương tiện giao thông, lốp và dầu nhớt. Đây là những nhóm sản phẩm có đặc điểm khác nhau về thu gom, phân loại, tái chế và thị trường đầu ra, do đó cần có cách tiếp cận phù hợp trong quá trình thực hiện.

Việc tiếp tục hoàn thiện hệ thống EPR được xác định là một trong những nội dung quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý chất thải, thúc đẩy thu gom và tái chế, đồng thời tạo động lực để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn.

Thông qua việc hoàn thiện cơ chế EPR, trách nhiệm của nhà sản xuất, nhà nhập khẩu sẽ từng bước được gắn chặt hơn với sản phẩm trong suốt vòng đời, từ khâu thiết kế, sản xuất đến thu hồi và tái chế sau sử dụng. Đây là hướng tiếp cận góp phần giảm chất thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên và thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam.

Phùng Tiến tổng hợp tin./.