Các trào lưu nghệ thuật đương đại, văn hóa đại chúng và phương tiện truyền thông mới tạo ra những hình thức biểu đạt phong phú, song đồng thời cũng đặt ra thách thức đối với việc tiếp nhận và kế thừa các giá trị nghệ thuật truyền thống. Trước thực tiễn đó, du lịch, đặc biệt là du lịch văn hóa và du lịch trải nghiệm, đang nổi lên như một “cầu nối” quan trọng, góp phần đưa nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với giới trẻ, tạo ra không gian đối thoại, tương tác và sáng tạo giữa quá khứ và hiện tại.

Về phương diện lý luận, nghệ thuật truyền thống là kết tinh của lịch sử, thẩm mỹ và thế giới quan của cộng đồng, bao gồm các loại hình như âm nhạc, múa, sân khấu, mỹ thuật, thủ công, lễ hội và các hình thức biểu đạt gắn với tín ngưỡng, phong tục. Những giá trị này được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác thông qua thực hành, học tập và trải nghiệm trong đời sống xã hội. Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại, khi nhịp sống đô thị hóa và công nghệ hóa ngày càng nhanh, khoảng cách giữa giới trẻ và các không gian thực hành nghệ thuật truyền thống có xu hướng gia tăng. Du lịch, với khả năng tạo ra những không gian trải nghiệm ngoài đời sống thường nhật, trở thành môi trường thuận lợi để tái kết nối giới trẻ với các giá trị nghệ thuật này.

Một trong những ưu thế nổi bật của du lịch trong việc kết nối giới trẻ với nghệ thuật truyền thống là tính trải nghiệm và tương tác. Thay vì tiếp cận nghệ thuật qua sách vở hay sân khấu chính thống, giới trẻ có thể trực tiếp tham gia vào các hoạt động như xem và học hát dân ca, học múa truyền thống, thử chơi nhạc cụ dân tộc, tham gia lễ hội, hoặc trải nghiệm quy trình chế tác thủ công. Quá trình “học bằng làm” này giúp chuyển hóa tri thức trừu tượng thành cảm xúc và ký ức cá nhân, làm cho nghệ thuật truyền thống trở nên sống động, gần gũi và có ý nghĩa hơn đối với thế hệ trẻ. Du lịch vì thế không chỉ là kênh truyền thông, mà còn là không gian giáo dục văn hóa ngoài nhà trường, góp phần hình thành nhận thức và tình cảm gắn bó với di sản.

Trong bối cảnh phát triển du lịch sáng tạo, nhiều mô hình đã cho thấy khả năng hấp dẫn giới trẻ thông qua việc tái diễn giải nghệ thuật truyền thống bằng ngôn ngữ và hình thức phù hợp. Các festival âm nhạc dân gian kết hợp yếu tố đương đại, trình diễn ánh sáng trên nền kiến trúc di sản, workshop sáng tác lấy cảm hứng từ tranh dân gian, sơn mài, gốm, hay các không gian trải nghiệm thực tế ảo về lễ hội, nghệ thuật trình diễn truyền thống đã tạo ra những “điểm chạm” mới, nơi giới trẻ có thể tiếp cận di sản bằng phương thức quen thuộc với tư duy thẩm mỹ và công nghệ của họ. Du lịch, trong trường hợp này, đóng vai trò là môi trường thử nghiệm và lan tỏa các hình thức kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, góp phần làm mới cách tiếp cận nghệ thuật truyền thống mà không làm mất đi giá trị cốt lõi.

Từ góc độ xã hội – văn hóa, việc kết nối giới trẻ với nghệ thuật truyền thống thông qua du lịch còn có ý nghĩa trong việc hình thành bản sắc và ý thức kế thừa. Khi được tham gia trực tiếp vào không gian thực hành văn hóa của cộng đồng, giao lưu với nghệ nhân, nghệ sĩ và người dân địa phương, giới trẻ không chỉ tiếp nhận tri thức, mà còn cảm nhận được chiều sâu lịch sử, những nỗ lực gìn giữ và truyền dạy của các thế hệ đi trước. Sự tiếp xúc ấy góp phần khơi dậy lòng tự hào, trách nhiệm và ý thức bảo tồn, qua đó tạo nền tảng xã hội cho việc duy trì và phát huy nghệ thuật truyền thống trong bối cảnh hiện đại.

Ở góc độ phát triển du lịch bền vững, giới trẻ vừa là đối tượng thụ hưởng, vừa là lực lượng tham gia sáng tạo và truyền thông. Với khả năng sử dụng thành thạo công nghệ số và mạng xã hội, giới trẻ có thể trở thành những “đại sứ văn hóa” lan tỏa hình ảnh nghệ thuật truyền thống thông qua các nền tảng trực tuyến, video, blog, ảnh và các sản phẩm sáng tạo. Khi du lịch tạo điều kiện cho giới trẻ tham gia vào quá trình kể chuyện, diễn giải và sáng tạo nội dung về di sản, mối quan hệ giữa nghệ thuật truyền thống và công chúng trẻ sẽ được củng cố, đồng thời mở rộng phạm vi tiếp cận ra ngoài không gian địa lý của điểm đến.

Tuy nhiên, việc xây dựng cầu nối giữa nghệ thuật truyền thống và giới trẻ qua du lịch cũng đặt ra những thách thức. Nguy cơ “giải trí hóa” hoặc “thương mại hóa” quá mức có thể làm giản lược chiều sâu văn hóa và ý nghĩa biểu tượng của nghệ thuật. Nếu các hoạt động trải nghiệm chỉ dừng ở mức trình diễn bề nổi, thiếu diễn giải và bối cảnh lịch sử – xã hội, giới trẻ có thể tiếp nhận nghệ thuật truyền thống như một sản phẩm giải trí ngắn hạn, thay vì một giá trị văn hóa cần được hiểu và trân trọng. Do đó, việc thiết kế sản phẩm du lịch cần kết hợp hài hòa giữa yếu tố hấp dẫn, tương tác và chiều sâu giáo dục, bảo đảm tính xác thực và tôn trọng cộng đồng thực hành.

Trong bối cảnh Việt Nam, với kho tàng nghệ thuật truyền thống phong phú và lực lượng thanh niên đông đảo, tiềm năng xây dựng cầu nối giữa nghệ thuật truyền thống và giới trẻ thông qua du lịch là rất lớn. Các chương trình du lịch học đường, du lịch trải nghiệm di sản, trại sáng tác, lễ hội văn hóa – nghệ thuật dành cho thanh niên, cùng với việc ứng dụng công nghệ số trong trưng bày và diễn giải, có thể trở thành những mô hình hiệu quả. Việc kết hợp giữa nhà trường, cơ sở văn hóa, doanh nghiệp du lịch và cộng đồng nghệ nhân sẽ tạo nên hệ sinh thái giáo dục – trải nghiệm – sáng tạo, trong đó du lịch đóng vai trò là môi trường trung gian kết nối.

Tóm lại, trong xã hội đương đại, nơi khoảng cách thế hệ và sự đa dạng văn hóa ngày càng gia tăng, du lịch văn hóa và du lịch sáng tạo đang giữ vai trò như một cầu nối quan trọng giữa nghệ thuật truyền thống và giới trẻ. Thông qua trải nghiệm trực tiếp, tương tác, sáng tạo và truyền thông, du lịch giúp chuyển hóa các giá trị nghệ thuật từ di sản của quá khứ thành nguồn cảm hứng và tài sản tinh thần của hiện tại và tương lai. Khi được định hướng trên cơ sở khoa học, tôn trọng bản sắc và lấy giới trẻ làm đối tượng trung tâm, du lịch sẽ không chỉ góp phần bảo tồn nghệ thuật truyền thống, mà còn nuôi dưỡng thế hệ kế thừa, bảo đảm sức sống lâu dài của di sản trong dòng chảy văn hóa hiện đại.

Kim Dung