Trong dòng chảy đó, mỹ thuật truyền thống – với tư cách là kết tinh của lịch sử, thẩm mỹ và bản sắc sáng tạo của cộng đồng – giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc định hình nội dung, hình ảnh và chiều sâu văn hóa của các sản phẩm du lịch. Sự hiện diện của mỹ thuật truyền thống trong đời sống du lịch đương đại không chỉ góp phần bảo tồn di sản, mà còn mở ra những khả năng mới cho sáng tạo, truyền thông và phát triển bền vững.

Về mặt khái niệm, mỹ thuật truyền thống bao gồm các hình thức tạo hình và trang trí hình thành trong lịch sử, gắn với đời sống tín ngưỡng, sinh hoạt và thẩm mỹ của cộng đồng, như kiến trúc, điêu khắc, hội họa, mỹ thuật dân gian, mỹ thuật trang trí, nghề thủ công mỹ nghệ.

Những giá trị này phản ánh hệ hình tư duy thẩm mỹ, quan niệm về cái đẹp và mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, xã hội trong các giai đoạn lịch sử khác nhau. Trong bối cảnh du lịch đương đại, mỹ thuật truyền thống không còn tồn tại như những “hiện vật tĩnh” trong không gian bảo tồn, mà được đưa vào dòng chảy của đời sống kinh tế – văn hóa, trở thành thành tố của trải nghiệm, truyền thông và xây dựng hình ảnh điểm đến.

Một trong những biểu hiện rõ nét của sự hiện diện này là vai trò của mỹ thuật truyền thống trong không gian điểm đến. Các công trình kiến trúc cổ, đền chùa, đình làng, nhà cổ, cùng với hệ thống điêu khắc, phù điêu, hoa văn trang trí tạo nên diện mạo thị giác đặc trưng, góp phần định hình bản sắc không gian và cảm xúc thẩm mỹ của du khách. Trong đô thị du lịch và khu di sản, việc bảo tồn và phát huy giá trị kiến trúc – mỹ thuật truyền thống không chỉ mang ý nghĩa lịch sử, mà còn tạo ra “ký ức thị giác” bền vững, giúp điểm đến được nhận diện và ghi nhớ trong tâm trí du khách. Những hình ảnh này thường được sử dụng như biểu tượng trong hoạt động xây dựng thương hiệu, thiết kế logo, ấn phẩm quảng bá và truyền thông số.

Ở cấp độ sản phẩm, mỹ thuật truyền thống hiện diện thông qua các bảo tàng, không gian trưng bày, triển lãm, làng nghề và phố nghệ thuật. Du khách không chỉ quan sát hiện vật, mà còn tham gia vào quá trình trải nghiệm, tìm hiểu kỹ thuật tạo hình, chất liệu, biểu tượng và câu chuyện văn hóa ẩn chứa trong từng tác phẩm. Các tour tham quan bảo tàng mỹ thuật, tour làng nghề, workshop vẽ tranh dân gian, làm gốm, sơn mài, dệt thổ cẩm… cho phép du khách tiếp cận mỹ thuật truyền thống theo cách trực quan, tương tác và mang tính học hỏi. Qua đó, mỹ thuật không chỉ được “xem”, mà còn được “thực hành” và “cảm nhận”, góp phần làm sâu sắc trải nghiệm du lịch văn hóa.

Trong bối cảnh phát triển du lịch sáng tạo, mỹ thuật truyền thống còn trở thành nguồn cảm hứng cho các hình thức biểu đạt đương đại. Nhiều nghệ sĩ, nhà thiết kế và đơn vị tổ chức sự kiện đã khai thác các mô típ, chất liệu, kỹ thuật truyền thống để sáng tạo nên các sản phẩm nghệ thuật công cộng, trình diễn ánh sáng, sắp đặt, thời trang, thiết kế không gian và sản phẩm lưu niệm. Sự kết hợp giữa yếu tố truyền thống và ngôn ngữ tạo hình hiện đại không chỉ làm mới hình ảnh di sản, mà còn giúp mỹ thuật truyền thống tiếp cận được công chúng rộng rãi hơn, đặc biệt là giới trẻ và du khách quốc tế. Trong quá trình này, du lịch trở thành kênh lan tỏa, còn mỹ thuật truyền thống trở thành nội dung cốt lõi của câu chuyện văn hóa được kể bằng ngôn ngữ thị giác đương đại.

Từ góc độ kinh tế – xã hội, sự gắn kết giữa mỹ thuật truyền thống và du lịch góp phần hình thành chuỗi giá trị của các ngành công nghiệp văn hóa. Các sản phẩm thủ công mỹ nghệ, tranh, tượng, đồ trang trí, thiết kế lấy cảm hứng từ di sản không chỉ phục vụ nhu cầu tiêu dùng của du khách, mà còn tạo sinh kế cho nghệ nhân và cộng đồng địa phương. Việc đưa mỹ thuật truyền thống vào không gian du lịch, nếu được tổ chức một cách khoa học, sẽ góp phần duy trì nghề, truyền dạy kỹ năng, khơi dậy niềm tự hào và ý thức bảo tồn trong cộng đồng. Đồng thời, thông qua thị trường du lịch, các sản phẩm mỹ thuật có cơ hội tiếp cận công chúng toàn cầu, nâng cao giá trị kinh tế và giá trị biểu tượng của di sản.

Tuy nhiên, sự hiện diện của mỹ thuật truyền thống trong đời sống du lịch đương đại cũng đặt ra những thách thức đáng kể. Nguy cơ thương mại hóa giản đơn, sao chép hàng loạt, làm nghèo nàn giá trị thẩm mỹ và sai lệch ý nghĩa biểu tượng là vấn đề cần được nhận diện. Khi các yếu tố mỹ thuật truyền thống bị tách rời khỏi bối cảnh văn hóa – lịch sử và chỉ được khai thác như “hình ảnh trang trí”, tính xác thực và chiều sâu văn hóa có thể bị suy giảm. Do đó, việc tích hợp mỹ thuật truyền thống vào du lịch đòi hỏi cách tiếp cận liên ngành, kết hợp giữa bảo tồn, nghiên cứu, giáo dục và sáng tạo, nhằm bảo đảm sự cân bằng giữa khai thác và gìn giữ.

Từ góc độ quản lý và chính sách, cần coi mỹ thuật truyền thống là một nguồn lực chiến lược trong phát triển du lịch văn hóa và du lịch sáng tạo. Điều này đòi hỏi việc đầu tư cho nghiên cứu, số hóa, trưng bày và diễn giải di sản mỹ thuật; đào tạo nguồn nhân lực có khả năng kết nối giữa mỹ thuật, du lịch và truyền thông; cũng như xây dựng cơ chế khuyến khích nghệ sĩ, nghệ nhân và doanh nghiệp tham gia sáng tạo sản phẩm dựa trên di sản. Đồng thời, cần tăng cường giáo dục thẩm mỹ và nâng cao nhận thức của du khách về giá trị văn hóa – nghệ thuật, nhằm hình thành thị trường tiêu dùng có trách nhiệm và hiểu biết.

Trong bối cảnh Việt Nam, kho tàng mỹ thuật truyền thống phong phú, từ kiến trúc, điêu khắc, tranh dân gian, sơn mài, gốm, đến mỹ thuật trang trí và thủ công, là nền tảng quan trọng cho phát triển du lịch văn hóa có chiều sâu. Việc đưa các giá trị này vào đời sống du lịch đương đại không chỉ góp phần đa dạng hóa sản phẩm, mà còn giúp khẳng định bản sắc, nâng cao sức cạnh tranh và xây dựng thương hiệu điểm đến. Khi được tổ chức một cách khoa học và sáng tạo, mỹ thuật truyền thống sẽ không chỉ là “đối tượng trưng bày”, mà trở thành nguồn cảm hứng, ngôn ngữ thị giác và không gian đối thoại giữa quá khứ và hiện tại.

Tóm lại, mỹ thuật truyền thống trong đời sống du lịch đương đại giữ vai trò vừa là di sản cần bảo tồn, vừa là nguồn lực cho sáng tạo và phát triển. Sự hiện diện của nó trong không gian, sản phẩm và trải nghiệm du lịch góp phần làm giàu chiều sâu văn hóa, nâng cao giá trị thẩm mỹ và thúc đẩy phát triển bền vững. Khi được tiếp cận trên cơ sở khoa học, tôn trọng bản sắc và gắn với nhu cầu của xã hội hiện đại, mỹ thuật truyền thống sẽ tiếp tục đồng hành cùng du lịch như một thành tố cốt lõi, kết nối lịch sử với hiện tại và mở ra những triển vọng mới cho tương lai.

Đình Lâm