EU khai thác trọn vẹn tiềm năng kinh tế sinh học

Nền kinh tế sinh học từ lâu đã là một trụ cột của châu Âu, không chỉ trong lĩnh vực lương thực và nông nghiệp, mà còn trong ngành kinh tế dựa vào rừng.

Gỗ từng là nguồn nhiên liệu thúc đẩy sự phát triển công nghiệp ban đầu của châu Âu, đặc biệt trong các ngành khai khoáng và luyện kim, đồng thời đóng vai trò thiết yếu trong việc phát triển thương mại và các cuộc thám hiểm hàng hải thông qua đóng tàu.

Tuy nhiên, trong vài thế kỷ qua, các giải pháp dựa trên nhiên liệu hóa thạch đã dần chiếm lĩnh nền kinh tế, kéo theo những hệ lụy nghiêm trọng 

đối với khí hậu toàn cầu. Người dân châu Âu đã hưởng lợi rất lớn từ quá trình phát triển đó nhưng với cái giá phải trả là sự tổn hại đối với môi trường.

Giờ đây, đã đến lúc khôi phục và phát triển hơn nữa các giải pháp sinh học tái tạo, vì lợi ích của các thế hệ hiện tại và tương lai.

Từ di sản gỗ đến tầm nhìn mới của nền kinh tế sinh học

Giờ đây, trước khủng hoảng năng lượng, khí hậu và tài nguyên, châu Âu buộc phải tìm về những giải pháp sinh học tái tạo - một cách phát triển “cũ mà mới”, dựa vào sức sống tự nhiên của rừng, nông nghiệp và công nghệ sinh học hiện đại - để xây dựng một nền kinh tế sinh học tuần hoàn vì lợi ích của các thế hệ hiện tại và tương lai.

Tại Thụy Điển, quá trình chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch đã diễn ra mạnh mẽ nhờ vào nguồn tài nguyên rừng dồi dào và được quản lý bền vững. Sinh khối khai thác từ rừng được sử dụng hiệu quả trong chuỗi giá trị tích hợp: phần gỗ chất lượng cao phục vụ xây dựng, nội thất, giấy và bột giấy; phần còn lại được tận dụng để sản xuất năng lượng sinh học.

Tỷ lệ tái chế ngày càng tăng, giúp giảm lãng phí và tạo thêm giá trị. Nhờ vậy, Thụy Điển trở thành quốc gia dẫn đầu thế giới về sản phẩm gỗ và năng lượng sinh học, với bioenergy chiếm tới 40% tổng sản lượng năng lượng nội địa.

Thụy Điển dựa vào các cánh rừng để dịch chuyển khỏi nền kinh tế phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch

Ba điểm then chốt cho Chiến lược Kinh tế Sinh học của EU

Theo EU Observer, để khai thác trọn vẹn tiềm năng của nền kinh tế sinh học, Chiến lược Kinh tế Sinh học của EU cần tập trung vào ba ưu tiên then chốt.

Trước hết, chiến lược phải bao quát toàn diện toàn bộ nền kinh tế sinh học, thay vì chỉ tập trung vào các lĩnh vực hẹp như hóa chất sinh học, dệt may hay vật liệu xây dựng. Việc loại trừ các ngành quan trọng như thực phẩm, đồ uống, năng lượng sinh học, dược phẩm và sản phẩm chăm sóc cá nhân sẽ khiến chiến lược trở nên rời rạc, làm gia tăng sự phân mảnh trong khung pháp lý và cản trở đổi mới, đầu tư cũng như phát triển chuỗi giá trị tích hợp.

Thứ hai, chiến lược không nên đặt mục tiêu giảm khai thác gỗ trong Liên minh châu Âu. Việc tăng cường tái chế và tái sử dụng vật liệu là cần thiết, nhưng những biện pháp này không thể thay thế hoàn toàn cho nguồn sinh khối sơ cấp - tức là gỗ và các nguyên liệu tự nhiên được khai thác trực tiếp từ rừng. Đây là nguồn tài nguyên quan trọng giúp thay thế carbon có nguồn gốc từ nhiên liệu hóa thạch trong sản xuất và năng lượng.

Thay vì cắt giảm khai thác, điều cần thiết là tăng cường quản lý rừng hiệu quả, đảm bảo mọi hoạt động khai thác đều bền vững và mở rộng nguồn cung gỗ tái tạo. Đây mới là nền tảng vững chắc cho toàn bộ chiến lược phát triển kinh tế sinh học và tuần hoàn của châu Âu.

Cuối cùng, khái niệm “kinh tế tuần hoàn” cần được mở rộng để bao trùm cả kinh tế sinh học, bởi sinh khối vốn dĩ là một phần của chu trình tự nhiên. Việc loại trừ sinh khối khai thác khỏi phạm vi kinh tế tuần hoàn với lý do đây là “nguyên liệu nguyên sinh” là thiếu hợp lý và làm suy yếu mục tiêu khí hậu cũng như tăng trưởng bền vững của EU.

Hướng tới một chiến lược mang tính công nghiệp thực thụ

Trong đó, đầu tư cho kinh tế sinh học không chỉ là đầu tư cho tăng trưởng xanh mà còn là đầu tư cho nền công nghiệp vững mạnh và tự chủ của châu Âu. Thông qua việc phát triển các giải pháp dựa trên sinh học, EU có thể cùng lúc đạt được nhiều mục tiêu: Giảm phát thải carbon, tăng khả năng tự chủ và khả năng chống chịu trước các cú sốc toàn cầu, đồng thời thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tạo việc làm bền vững.

Để hiện thực hóa tầm nhìn này, các nhà hoạch định chính sách kêu gọi EU nâng tầm Chiến lược Kinh tế Sinh học thành một kế hoạch hành động công nghiệp cụ thể. Trong đó, cần xây dựng Thị trường Chung cho sản phẩm sinh học, tạo “lực kéo thị trường” bằng việc quy định tỷ lệ tối thiểu sử dụng nguyên liệu sinh học trong các ngành sản xuất -  bắt đầu từ Quy định về bao bì và chất thải bao bì. Đồng thời, áp dụng các ưu đãi tài chính, giảm thuế và chính sách mua sắm xanh trong khu vực công để khuyến khích tiêu thụ sản phẩm có nguồn gốc sinh học.

Một yếu tố quan trọng khác là đảm bảo khả năng tiếp cận công bằng các nguồn sinh khối bền vững. Điều này đòi hỏi EU xây dựng các tiêu chí bền vững chặt chẽ, áp dụng nguyên tắc sử dụng tầng bậc để tối ưu giá trị sinh khối, và xem xét giảm thuế nhập khẩu đối với các nguyên liệu sinh học đạt tiêu chuẩn. Song song, khung pháp lý cho kinh tế sinh học cũng cần được củng cố, bằng cách lồng ghép các nguyên tắc của chiến lược này vào các đạo luật then chốt như Đạo luật Kinh tế Tuần hoàn, Đạo luật Công nghệ Sinh học và các quy định ngành cụ thể khác.

Phùng Tiến (Tổng hợp tin từ Mae.gon.vn)