Với đặc trưng là loại hình nghệ thuật tổng hợp, kết hợp sáng tạo nghệ thuật, công nghệ và thị trường, điện ảnh không chỉ phản ánh đời sống xã hội mà còn tham gia trực tiếp vào chuỗi giá trị của nền kinh tế sáng tạo. Tại Việt Nam, sự phát triển của điện ảnh trong những năm gần đây cho thấy nhiều cơ hội mới, đồng thời cũng đặt ra không ít thách thức trong tiến trình xây dựng một ngành công nghiệp điện ảnh hiện đại và bền vững.

Về cơ hội, trước hết phải kể đến tiềm năng thị trường rộng lớn. Cơ cấu dân số trẻ, nhu cầu giải trí ngày càng tăng, cùng với sự phát triển của hệ thống rạp chiếu và các nền tảng xem phim trực tuyến đã tạo ra một không gian tiêu thụ rộng mở cho sản phẩm điện ảnh. Sự hội nhập quốc tế và giao lưu văn hóa giúp phim Việt có điều kiện tiếp cận thị trường khu vực và thế giới thông qua các liên hoan phim, quỹ hỗ trợ, chương trình hợp tác sản xuất và nền tảng phát hành toàn cầu. Đồng thời, công nghệ số, kỹ xảo, kỹ thuật quay – dựng hiện đại cho phép các nhà làm phim nâng cao chất lượng hình ảnh, âm thanh và hình thức kể chuyện, tiệm cận chuẩn mực quốc tế.

Điện ảnh cũng có lợi thế trong việc khai thác nguồn chất liệu văn hóa – lịch sử phong phú của đất nước. Di sản văn hóa, cảnh quan thiên nhiên, đời sống đương đại, cùng những câu chuyện về con người Việt Nam trong quá trình đổi mới và hội nhập là nguồn cảm hứng dồi dào cho sáng tác. Khi được chuyển hóa thành ngôn ngữ điện ảnh hấp dẫn, những câu chuyện ấy không chỉ phục vụ khán giả trong nước mà còn có khả năng tạo sự quan tâm đối với công chúng quốc tế, góp phần quảng bá hình ảnh quốc gia và thúc đẩy du lịch, giao lưu văn hóa.

Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội, điện ảnh Việt Nam cũng đang đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình trở thành một ngành công nghiệp văn hóa thực thụ. Một trong những vấn đề nổi bật là sự mất cân đối giữa mục tiêu nghệ thuật và mục tiêu thị trường. Trong khi thị trường đòi hỏi tính giải trí cao và khả năng thu hồi vốn nhanh, thì nhiều tác phẩm có giá trị nghệ thuật, thử nghiệm ngôn ngữ mới lại gặp khó khăn trong việc tiếp cận hệ thống phát hành và khán giả đại chúng. Việc dung hòa giữa chất lượng nghệ thuật, bản sắc văn hóa và hiệu quả kinh tế vẫn là bài toán nan giải đối với các nhà làm phim.

Hạ tầng và nguồn nhân lực cũng là những yếu tố then chốt cần được đầu tư đồng bộ. So với các nền điện ảnh phát triển, Việt Nam còn thiếu hệ thống trường quay hiện đại, dịch vụ hậu kỳ chất lượng cao, đội ngũ biên kịch, đạo diễn, kỹ thuật viên được đào tạo bài bản theo chuẩn quốc tế. Công tác đào tạo, bồi dưỡng nhân lực điện ảnh cần gắn với thực tiễn sản xuất, cập nhật công nghệ và xu hướng mới, đồng thời chú trọng xây dựng đội ngũ nhà sản xuất, quản lý có tư duy công nghiệp và khả năng kết nối thị trường quốc tế.

Một thách thức khác là cơ chế, chính sách và môi trường pháp lý. Để điện ảnh phát triển như một ngành công nghiệp văn hóa, cần có hệ thống chính sách đồng bộ về đầu tư, thuế, quỹ hỗ trợ, bản quyền, phát hành và hợp tác quốc tế. Việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, chống vi phạm bản quyền trên môi trường số là điều kiện quan trọng để bảo đảm nguồn thu và khuyến khích sáng tạo. Đồng thời, các chính sách khuyến khích xã hội hóa, thu hút đầu tư tư nhân và hợp tác công – tư sẽ góp phần tạo động lực cho sự phát triển bền vững của ngành.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, mối quan hệ giữa điện ảnh và các nền tảng trực tuyến cũng đặt ra những yêu cầu mới về mô hình sản xuất và phát hành. Việc tận dụng các nền tảng số để quảng bá, phân phối và khai thác giá trị tác phẩm cần đi đôi với chiến lược xây dựng thương hiệu, bảo vệ bản quyền và nâng cao chất lượng nội dung. Khi được quản lý và định hướng đúng đắn, không gian số sẽ trở thành kênh quan trọng giúp điện ảnh Việt Nam mở rộng thị trường, tiếp cận công chúng trẻ và hội nhập sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Có thể khẳng định, điện ảnh giữ vị trí trung tâm trong hệ sinh thái công nghiệp văn hóa, vừa là lĩnh vực sáng tạo nghệ thuật, vừa là ngành kinh tế có sức lan tỏa lớn. Việc tận dụng cơ hội từ thị trường, công nghệ và hội nhập quốc tế, đồng thời vượt qua những thách thức về chất lượng, nhân lực, hạ tầng và chính sách, sẽ quyết định khả năng phát triển bền vững của điện ảnh Việt Nam trong thời gian tới. Khi được đầu tư chiến lược và đồng bộ, điện ảnh không chỉ đóng góp vào tăng trưởng kinh tế, mà còn trở thành một kênh quan trọng để quảng bá bản sắc văn hóa, khẳng định vị thế Việt Nam trong không gian văn hóa toàn cầu.

Kim Dung