Hội nhập không chỉ là sự tham gia vào các liên hoan, festival, dự án hợp tác xuyên quốc gia, mà còn là quá trình đối thoại văn hóa, trao đổi ngôn ngữ nghệ thuật và thích ứng với những chuẩn mực, xu hướng mới của đời sống biểu diễn đương đại.

Về cơ hội, hội nhập quốc tế tạo điều kiện để nghệ thuật biểu diễn Việt Nam tiếp cận các thành tựu nghệ thuật tiên tiến, từ phương pháp dàn dựng, kỹ thuật biểu diễn, công nghệ sân khấu đến mô hình quản lý và tổ chức sản xuất. Thông qua các chương trình giao lưu, hợp tác, lưu diễn, nghệ sĩ Việt Nam có cơ hội làm việc trong môi trường chuyên nghiệp, tiếp xúc với các phong cách biểu diễn đa dạng, từ đó mở rộng tư duy sáng tạo và nâng cao trình độ nghề nghiệp. Các liên hoan nghệ thuật quốc tế về sân khấu, múa, âm nhạc, opera, xiếc, trình diễn đương đại… là những không gian quan trọng để nghệ thuật Việt Nam giới thiệu tác phẩm, học hỏi kinh nghiệm và khẳng định vị thế.

Một lợi thế nổi bật của nghệ thuật biểu diễn Việt Nam trong hội nhập là kho tàng di sản phong phú và bản sắc văn hóa độc đáo. Các loại hình sân khấu truyền thống như tuồng, chèo, cải lương, múa rối nước; nghệ thuật múa dân gian, âm nhạc truyền thống; cùng những sáng tạo đương đại trên nền chất liệu dân tộc, là nguồn lực quan trọng để tạo nên sự khác biệt trong không gian giao lưu quốc tế. Khi được dàn dựng với tư duy hiện đại, kết hợp công nghệ sân khấu, ánh sáng, âm thanh và ngôn ngữ biểu đạt mới, các tác phẩm mang đậm bản sắc Việt Nam có khả năng gây ấn tượng mạnh với công chúng quốc tế, đồng thời góp phần quảng bá hình ảnh văn hóa quốc gia.

Tuy nhiên, hội nhập cũng đặt ra những thách thức không nhỏ. Sự khác biệt về ngôn ngữ, hệ thẩm mỹ, tập quán thưởng thức và cơ chế vận hành của thị trường nghệ thuật quốc tế đòi hỏi nghệ sĩ và đơn vị biểu diễn phải có năng lực thích ứng cao. Việc chuyển tải các giá trị văn hóa, lịch sử và tinh thần dân tộc qua ngôn ngữ sân khấu cần được thực hiện một cách tinh tế, tránh rơi vào minh họa hoặc trình diễn mang tính “trưng bày văn hóa” đơn thuần. Đồng thời, các chuẩn mực về chất lượng nghệ thuật, kỹ thuật dàn dựng, quản lý sản xuất và truyền thông quốc tế cũng đặt ra yêu cầu chuyên nghiệp hóa cao hơn đối với các đơn vị nghệ thuật trong nước.

Một vấn đề quan trọng khác là sự cân bằng giữa bảo tồn bản sắc và đổi mới sáng tạo. Trong quá trình hội nhập, nếu chỉ chạy theo xu hướng, mô hình và thị hiếu quốc tế, nghệ thuật biểu diễn có nguy cơ đánh mất những giá trị đặc thù, trong khi nếu khép kín trong khuôn khổ truyền thống, sẽ khó tạo được tiếng nói chung trong không gian đối thoại toàn cầu. Vì vậy, định hướng phát triển cần dựa trên nguyên tắc: lấy bản sắc văn hóa dân tộc làm nền tảng, đồng thời tiếp thu có chọn lọc tinh hoa nghệ thuật thế giới, hình thành những tác phẩm vừa mang tinh thần Việt Nam, vừa có ngôn ngữ biểu đạt hiện đại, dễ tiếp cận với công chúng quốc tế.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập của nghệ thuật biểu diễn còn diễn ra trên không gian trực tuyến. Các nền tảng phát sóng trực tiếp, video, mạng xã hội và nền tảng trình diễn số cho phép tác phẩm vượt qua giới hạn địa lý, tiếp cận khán giả toàn cầu. Điều này mở ra cơ hội quảng bá rộng rãi, đồng thời đòi hỏi nghệ sĩ và đơn vị nghệ thuật phải làm chủ công nghệ, đổi mới hình thức trình diễn và phương thức truyền thông, xây dựng hình ảnh chuyên nghiệp trong môi trường số.

Về mặt chính sách và chiến lược, hội nhập quốc tế của nghệ thuật biểu diễn cần được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa và ngoại giao văn hóa. Việc đầu tư cho các dự án hợp tác quốc tế, đào tạo nghệ sĩ và nhà quản lý có năng lực làm việc trong môi trường đa văn hóa, xây dựng thương hiệu cho các đoàn nghệ thuật, liên hoan và tác phẩm tiêu biểu là những giải pháp quan trọng để nâng cao vị thế của nghệ thuật biểu diễn Việt Nam trên trường quốc tế.

Có thể khẳng định, trong bối cảnh hội nhập, nghệ thuật biểu diễn Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ. Khi được định hướng đúng đắn, dựa trên nền tảng bản sắc văn hóa, sự sáng tạo của nghệ sĩ và sự hỗ trợ của chính sách, quá trình hội nhập không chỉ giúp nghệ thuật Việt Nam mở rộng không gian hiện diện, mà còn góp phần làm phong phú đời sống nghệ thuật thế giới, khẳng định Việt Nam như một chủ thể văn hóa năng động, giàu truyền thống và sáng tạo trong cộng đồng quốc tế.

Kim Dung