Đối với Việt Nam, nơi sở hữu một di sản mỹ thuật phong phú và một đời sống sáng tạo đang vận động mạnh mẽ trong thời kỳ hội nhập, vấn đề đặt ra là làm thế nào để phát triển mỹ thuật theo hướng vừa hiện đại, năng động, vừa bảo tồn giá trị truyền thống, đồng thời đóng góp tích cực vào sự phát triển bền vững của xã hội.

Phát triển bền vững trong mỹ thuật trước hết gắn với việc bảo tồn và phát huy các giá trị di sản. Hệ thống di sản mỹ thuật Việt Nam bao gồm nghệ thuật tạo hình truyền thống, tranh dân gian, điêu khắc, kiến trúc, mỹ thuật ứng dụng, cùng các loại hình hội họa hiện đại đã hình thành từ đầu thế kỷ XX. Việc gìn giữ các giá trị này không chỉ là lưu giữ hiện vật trong bảo tàng, mà còn là bảo tồn tri thức, kỹ thuật, ngôn ngữ tạo hình và tinh thần thẩm mỹ của từng giai đoạn lịch sử. Các chương trình sưu tầm, số hóa, nghiên cứu, trưng bày và giáo dục cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc biến di sản mỹ thuật thành nguồn lực văn hóa sống, có khả năng tiếp tục nuôi dưỡng sáng tạo đương đại.

Bên cạnh đó, phát triển bền vững đòi hỏi xây dựng một hệ sinh thái sáng tạo lành mạnh, trong đó nghệ sĩ, cơ sở đào tạo, bảo tàng, không gian nghệ thuật, thị trường và công chúng được kết nối chặt chẽ. Một nền mỹ thuật bền vững không thể chỉ dựa vào các hoạt động phong trào hay dự án ngắn hạn, mà cần có chiến lược dài hạn về đào tạo nguồn nhân lực, đầu tư hạ tầng văn hóa, hỗ trợ sáng tác và phát triển thị trường nghệ thuật trong nước. Việc hình thành các quỹ hỗ trợ nghệ sĩ, chương trình lưu trú sáng tác, không gian sáng tạo cộng đồng và mạng lưới triển lãm chuyên nghiệp sẽ góp phần tạo điều kiện cho nghệ sĩ yên tâm lao động sáng tạo và phát triển sự nghiệp lâu dài.

Yếu tố môi trường cũng ngày càng trở thành một nội dung quan trọng trong tư duy phát triển mỹ thuật bền vững. Nhiều nghệ sĩ đương đại Việt Nam đã quan tâm đến các vấn đề như biến đổi khí hậu, đô thị hóa, ô nhiễm, suy thoái tài nguyên thông qua tác phẩm của mình, đồng thời thử nghiệm việc sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường, tái chế hoặc có nguồn gốc bền vững. Điều này không chỉ thể hiện trách nhiệm xã hội của nghệ sĩ, mà còn mở ra những hướng tiếp cận mới trong sáng tạo, góp phần lan tỏa thông điệp về lối sống xanh và ý thức bảo vệ môi trường tới công chúng.

Một khía cạnh khác của phát triển bền vững là mối quan hệ giữa mỹ thuật và cộng đồng. Mỹ thuật không chỉ tồn tại trong không gian bảo tàng hay phòng triển lãm, mà cần gắn bó với đời sống xã hội, tham gia vào việc nâng cao chất lượng không gian công cộng, giáo dục thẩm mỹ và xây dựng bản sắc đô thị, nông thôn. Các dự án nghệ thuật cộng đồng, điêu khắc công cộng, tranh tường, không gian sáng tạo mở có thể trở thành cầu nối giữa nghệ sĩ và người dân, giúp nghệ thuật đóng góp trực tiếp vào sự phát triển hài hòa của môi trường sống.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số, phát triển bền vững của mỹ thuật Việt Nam còn gắn với việc hội nhập quốc tế trên cơ sở giữ gìn bản sắc. Việc tham gia các triển lãm, biennale, dự án hợp tác quốc tế, cùng với hoạt động quảng bá trên các nền tảng số, giúp mỹ thuật Việt Nam mở rộng không gian hiện diện, tiếp cận công chúng toàn cầu. Tuy nhiên, hội nhập chỉ thực sự bền vững khi các giá trị văn hóa bản địa được tôn trọng và phát huy, tránh xu hướng chạy theo thị hiếu ngắn hạn hoặc sao chép mô hình ngoại lai một cách thiếu chọn lọc.

Có thể khẳng định, hướng tới phát triển bền vững là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách văn hóa, hệ thống đào tạo, giới nghệ sĩ, các thiết chế nghệ thuật và cộng đồng. Khi được đặt trong một chiến lược tổng thể, mỹ thuật Việt Nam không chỉ tiếp tục phát huy vai trò là lĩnh vực sáng tạo tinh thần, mà còn trở thành một nguồn lực văn hóa quan trọng, đóng góp vào sự phát triển hài hòa, bền vững của xã hội và khẳng định vị thế của Việt Nam trong bản đồ nghệ thuật khu vực và thế giới.

Kim Dung