Trong tiến trình đổi mới và phát triển của đất nước, khoa học và công nghệ luôn được Đảng và Nhà nước xác định là nền tảng then chốt, đóng vai trò động lực trung tâm cho tăng trưởng bền vững. Nhiều chủ trương, chính sách lớn đã liên tục được ban hành nhằm thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng và làm chủ các công nghệ tiên tiến. Đặc biệt, Nghị quyết số 57-NQ/TW cùng các quyết định quan trọng gần đây của Chính phủ đã khẳng định rõ: công nghệ vũ trụ, trong đó có công nghệ vệ tinh tầm thấp, là sản phẩm chiến lược mang ý nghĩa lâu dài, góp phần bảo đảm tính độc lập, tự chủ và nâng cao năng lực cạnh tranh của quốc gia trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

Trong tinh thần đó, chương trình đối thoại “Kiến tạo đất nước – Tự hào Việt Nam” đã dành sự quan tâm đặc biệt cho dự án LOTUSat-1 – vệ tinh radar quan sát Trái đất đầu tiên do Việt Nam tự thiết kế, tích hợp và vận hành. Đây là vệ tinh có khả năng quan sát xuyên mây, hoạt động cả ngày lẫn đêm, cho phép thu thập dữ liệu ổn định trong mọi điều kiện thời tiết. LOTUSat-1 không chỉ là một sản phẩm công nghệ cao, mà còn là minh chứng rõ nét cho trí tuệ, bản lĩnh và khát vọng vươn lên của đội ngũ kỹ sư Việt Nam trong lĩnh vực công nghệ vũ trụ vốn được xem là đặc biệt phức tạp.

Dự án LOTUSat-1 đã vượt qua giai đoạn ý tưởng và nghiên cứu, tiến gần hơn tới hiện thực. Trạm thu tín hiệu cùng hệ thống xử lý dữ liệu hiện đại đặt tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc đã được hoàn thiện, sẵn sàng tiếp nhận những dòng dữ liệu radar đầu tiên ngay sau khi vệ tinh được phóng lên quỹ đạo. Nguồn dữ liệu này sẽ phục vụ đồng thời cho nhiều lĩnh vực quan trọng như nông nghiệp, quản lý tài nguyên – môi trường, phòng chống thiên tai, cũng như bảo đảm quốc phòng – an ninh.

Trước đây, Việt Nam chủ yếu phải mua dữ liệu vệ tinh từ các đối tác nước ngoài, vừa tốn kém chi phí, vừa gặp hạn chế về thời gian và mức độ chủ động. Với LOTUSat-1, bài toán này từng bước được giải quyết. Việc sở hữu vệ tinh radar riêng giúp Việt Nam làm chủ nguồn dữ liệu quan sát Trái đất, giảm sự phụ thuộc từ bên ngoài và tiết kiệm đáng kể ngân sách quốc gia. Mỗi hình ảnh vệ tinh thu được giống như một “con mắt” trên không gian, theo dõi sát sao từng cánh đồng, dòng sông, khu dân cư hay hạ tầng đô thị, từ đó mang lại những lợi ích thiết thực cho đời sống kinh tế – xã hội.

Chia sẻ từ góc nhìn chuyên gia, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Anh Tuấn – người trực tiếp tham gia dự án – cho biết hành trình tạo nên LOTUSat-1 không hề bằng phẳng. Đội ngũ kỹ sư Việt Nam đã phải đối mặt với nhiều thách thức lớn như nguồn lực tài chính còn hạn chế, nhân lực kỹ thuật chuyên sâu chưa dồi dào, cùng các quy trình kiểm định quốc tế vô cùng nghiêm ngặt. Tuy nhiên, bằng tinh thần kiên trì, quyết tâm và không ngừng học hỏi, họ đã từng bước vượt qua rào cản, chứng minh năng lực làm chủ công nghệ radar vũ trụ của người Việt Nam.

Điểm nhấn quan trọng được khán giả quan tâm chính là những ứng dụng cụ thể mà LOTUSat-1 mang lại. Công nghệ vũ trụ không còn là khái niệm xa vời, mà hiện diện trong các nhu cầu rất gần gũi với cuộc sống. Dữ liệu vệ tinh có thể hỗ trợ xây dựng bản đồ ngập lụt theo thời gian thực, giúp chính quyền kịp thời sơ tán người dân tại các khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai; cung cấp thông tin về độ ẩm đất phục vụ sản xuất nông nghiệp; theo dõi tình hình sóng gió, thời tiết để hỗ trợ ngư dân ra khơi an toàn; đồng thời nâng cao năng lực giám sát lãnh thổ, phục vụ nhiệm vụ quốc phòng – an ninh. Những ứng dụng này góp phần nâng cao chất lượng sống, tiết kiệm chi phí xã hội và tăng cường khả năng ứng phó của đất nước trước các thách thức mới.

Đọng lại sau chương trình không chỉ là niềm tự hào về một vệ tinh “Made in Vietnam” sắp được đưa vào không gian, mà còn là niềm tin vào khả năng chinh phục những lĩnh vực công nghệ khó nhất của người Việt. LOTUSat-1 trở thành biểu tượng cho hành trình biến khát vọng thành hành động, từ giấc mơ thành những công trình cụ thể, đặt nền móng cho sự hình thành ngành công nghiệp không gian quốc gia. Qua đó, dự án góp phần hiện thực hóa tầm nhìn đến năm 2045 – xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao, tự chủ và hùng cường.

Chương trình đối thoại “Kiến tạo đất nước – Tự hào Việt Nam” dự kiến được phát sóng định kỳ hằng tuần trên Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, do Công ty cổ phần VCCorp phối hợp cùng Đài Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh thực hiện. Chương trình không chỉ lan tỏa những câu chuyện truyền cảm hứng, mà còn kỳ vọng khơi dậy niềm tin, khát vọng cống hiến trong thế hệ trẻ – những người sẽ tiếp tục học tập, nghiên cứu và sáng tạo, góp phần tạo nên những dấu ấn mới cho một Việt Nam tự chủ, phát triển và đầy tự hào.

Dương Huy