1. Bối cảnh phát triển công nghệ thể thao hiện đại

Trong những năm gần đây, công nghệ thể thao đã trở thành một thành tố không thể thiếu trong hoạt động huấn luyện và quản lý hiệu suất vận động viên ở nhiều môn thể thao khác nhau. Các chuyên gia theo dõi hiệu suất ngày càng dựa vào thiết bị định vị toàn cầu (GPS), camera thông minh, trí tuệ nhân tạo (AI) và các hệ thống phân tích dữ liệu tiên tiến để giám sát hoạt động vận động của vận động viên. Khối lượng dữ liệu lớn và đa dạng được thu thập mang lại lợi ích đáng kể cho các nhà khoa học thể thao và huấn luyện viên, khi cho phép họ tiếp cận các chỉ số hiệu suất một cách minh bạch và chính xác hơn.

Những dữ liệu này bao gồm tốc độ trung bình, quãng đường di chuyển trong thi đấu hoặc tập luyện, tần suất gia tốc và giảm tốc, cũng như các thông số sinh lý liên quan. Việc phân tích các chỉ số này giúp xác định mức độ cường độ phù hợp, tối ưu hóa hiệu suất và giảm thiểu nguy cơ chấn thương cho vận động viên (Constantinou, 2025). Do đó, công nghệ theo dõi hiệu suất hiện được xem là nền tảng cốt lõi của thể thao chuyên nghiệp hiện đại (Staunton, 2023).

2. Công nghệ định vị và theo dõi hiệu suất dựa trên GPS

Trong số các giải pháp theo dõi hiệu suất, thiết bị GPS giữ vai trò trung tâm, đặc biệt trong các môn thể thao ngoài trời. Dòng sản phẩm Catapult GPS, bao gồm các phiên bản S7/T7, được đánh giá là một trong những công nghệ tiên tiến nhất hiện nay. Các thiết bị này cung cấp độ chính xác cao và khả năng phân tích dữ liệu chuyên sâu, cho phép các đội thể thao và vận động viên ưu tú theo dõi chi tiết khối lượng vận động và cường độ thi đấu (Ambler, 2024).

Catapult One là phiên bản được thiết kế hướng đến cả vận động viên chuyên nghiệp và bán chuyên, cung cấp dữ liệu toàn diện về vị trí, tốc độ, tải trọng vận động và bản đồ nhiệt, qua đó hỗ trợ huấn luyện viên trong việc đánh giá hiệu suất cá nhân và tập thể (Finster-Rowen, 2025). Trong khi đó, Vector T7 được tích hợp hệ thống định vị cục bộ ClearSky (LPS), cho phép theo dõi chính xác vận động viên trong môi trường trong nhà, nơi GPS truyền thống gặp nhiều hạn chế. Hệ thống này cung cấp các chỉ số dẫn xuất từ vị trí như khoảng cách, vận tốc và gia tốc, phục vụ cho phân tích hiệu suất chuyên sâu (Varley et al., 2023).

Mặc dù hiệu quả cao, các công nghệ GPS như Catapult chủ yếu được phân phối theo mô hình phần mềm dưới dạng dịch vụ (SaaS), với chi phí tương đối lớn và thường hướng đến các đội thể thao chuyên nghiệp. Điều này cho thấy rào cản về chi phí và hạ tầng vẫn là yếu tố hạn chế khả năng tiếp cận của người dùng phổ thông (CATAPULT, 2025).

3. Thiết bị đeo sinh trắc học và theo dõi phục hồi

Song song với các hệ thống GPS, thiết bị đeo sinh trắc học ngày càng phổ biến nhờ tính linh hoạt và khả năng ứng dụng rộng rãi. WHOOP 4.0 và Polar H9 là hai ví dụ tiêu biểu cho nhóm công nghệ này. Vòng đeo tay WHOOP theo dõi các chỉ số sinh lý như nhịp tim, biến thiên nhịp tim, chất lượng giấc ngủ và trạng thái phục hồi, qua đó hỗ trợ người dùng điều chỉnh cường độ luyện tập và tránh tình trạng quá tải (Ambler, 2024).

Ban đầu được phát triển cho vận động viên chuyên nghiệp, WHOOP hiện đã mở rộng sang thị trường tiêu dùng với mô hình đăng ký linh hoạt, phản ánh xu hướng thương mại hóa công nghệ thể thao đỉnh cao cho cộng đồng rộng lớn hơn (O'Donnell, 2024). Trong khi đó, Polar H9 là cảm biến nhịp tim có độ chính xác cao, tương thích với nhiều ứng dụng bên thứ ba, cho phép người dùng phổ thông tiếp cận các công cụ theo dõi hiệu suất với chi phí hợp lý hơn (POLAR, 2025).

Nhìn chung, các thiết bị đeo sinh trắc học có lợi thế về tính đơn giản, chi phí tương đối thấp và khả năng tích hợp với điện thoại thông minh, qua đó đóng vai trò cầu nối quan trọng giữa công nghệ thể thao chuyên nghiệp và hoạt động thể chất thường nhật.

4. Phần mềm huấn luyện và nền tảng quản lý hiệu suất

Bên cạnh phần cứng, phần mềm huấn luyện và quản lý dữ liệu là một trụ cột khác của hệ sinh thái công nghệ thể thao. Các nền tảng như TeamBuildr và VALD cho phép huấn luyện viên xây dựng, giám sát và đánh giá các chương trình huấn luyện dựa trên dữ liệu thực chứng (Staunton, 2023).

TeamBuildr là một nền tảng đa năng, được sử dụng rộng rãi trong nhiều bối cảnh từ huấn luyện cá nhân đến các đội thể thao chuyên nghiệp. Nền tảng này hỗ trợ thiết kế chương trình tập luyện, thu thập phản hồi và phân tích dữ liệu hiệu suất theo thời gian thực, qua đó nâng cao hiệu quả huấn luyện và giảm chi phí vận hành (TeamBuildr, 2024a; 2024b).

VALD, mặt khác, tập trung vào đánh giá sinh học cơ học và hiệu suất thể chất thông qua các thiết bị chuyên dụng như ForceDecks và HumanTrak. Các giải pháp này được sử dụng rộng rãi tại các đội thể thao ưu tú, trường đại học, bệnh viện và trung tâm phục hồi chức năng. Tuy nhiên, chi phí đầu tư cao và mô hình đăng ký dài hạn khiến VALD chủ yếu phù hợp với môi trường chuyên nghiệp (VALD Performance, 2025a; 2025b).

5. Trí tuệ nhân tạo trong phân tích kỹ thuật và chiến thuật

Trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng được tích hợp sâu vào các hệ thống huấn luyện và phân tích thể thao. MySwing Professional là một ví dụ điển hình về ứng dụng AI trong huấn luyện golf. Hệ thống này sử dụng cảm biến chuyển động toàn thân và phần mềm phân tích thời gian thực để ghi lại và đánh giá chi tiết kỹ thuật đánh bóng của người chơi. Dữ liệu được trực quan hóa thông qua các mô hình 3D, hỗ trợ huấn luyện viên và vận động viên nhận diện các sai lệch kỹ thuật một cách chính xác (Wei et al., 2021).

Trong các môn thể thao đồng đội, SportVU là một trong những hệ thống phân tích dựa trên AI tiên tiến nhất. Được triển khai rộng rãi tại NBA, SportVU sử dụng hệ thống camera gắn trần để theo dõi chuyển động của cầu thủ và quả bóng, từ đó tạo ra tập dữ liệu phong phú phục vụ phân tích chiến thuật và hiệu suất đội hình. Nhờ khả năng xử lý dữ liệu lớn và ứng dụng học máy, SportVU cho phép khai thác những khía cạnh trước đây khó đo lường trong thi đấu bóng rổ (Lowe, 2013; Wei et al., 2021).

Tuy nhiên, chi phí đầu tư rất cao của các hệ thống như SportVU cho thấy rõ ranh giới giữa công nghệ phục vụ thể thao đỉnh cao và khả năng ứng dụng trong giáo dục thể chất hoặc thể thao phong trào.

6. Công nghệ phòng ngừa chấn thương và an toàn vận động viên

Phòng ngừa chấn thương là một động lực quan trọng thúc đẩy đổi mới công nghệ thể thao. Các thiết bị bảo hộ thông minh, chẳng hạn như miếng bảo vệ răng miệng tích hợp cảm biến, có thể phát hiện và cảnh báo mức độ va chạm đầu, giúp vận động viên và đội ngũ y tế đưa ra quyết định kịp thời (ORB Sport, 2024).

Tương tự, mũ bảo hiểm thông minh trong các môn thể thao đối kháng và vai trò thủ môn ngày càng được cải tiến với công nghệ hấp thụ sốc tiên tiến, nhằm giảm thiểu nguy cơ chấn động não. Các sản phẩm như LIVALL Smart Helmet kết hợp vật liệu bảo vệ cao cấp với các tính năng giao tiếp và giám sát, phản ánh xu hướng tích hợp an toàn, hiệu suất và công nghệ số trong thiết bị thể thao hiện đại (Oosthuizen & Hunter, 2023).

7. Nhận xét tổng hợp

Tổng quan cho thấy công nghệ thể thao mới đang phát triển theo hướng tích hợp đa chiều giữa phần cứng, phần mềm và trí tuệ nhân tạo, tạo ra hệ sinh thái hỗ trợ huấn luyện, thi đấu và phòng ngừa chấn thương ngày càng toàn diện. Trong khi các hệ thống GPS cao cấp, phân tích AI và nền tảng sinh học cơ học chủ yếu phục vụ thể thao chuyên nghiệp do chi phí và độ phức tạp cao, thì các thiết bị đeo sinh trắc học và phần mềm huấn luyện đang mở rộng nhanh chóng sang thị trường tiêu dùng.

Sự phân hóa này đặt ra yêu cầu cần tiếp tục nghiên cứu về khả năng chuyển giao công nghệ từ môi trường tinh hoa sang bối cảnh giáo dục thể chất và thể thao cộng đồng, nhằm khai thác tối đa tiềm năng của đổi mới công nghệ trong việc nâng cao sức khỏe và hiệu suất vận động cho xã hội nói chung.

Hồng Liên