Thuật ngữ “Kinh tế đêm” bắt nguồn từ Anh vào những năm 1970, mặc dù sự ra đời của nó cũng bắt nguồn từ một chương trình sự kiện văn hóa do Hội đồng Thành phố Rome điều hành từ năm 1977 đến năm 1985 và ở các nước châu Âu khác trong những năm 1970 và 1980 (Bianchini, 1995; Montgomery, 1990). Kinh tế ban đêm là chỉ hoät động kinh tế diễn ra từ 6 giờ tối hôm trước đến 6 giờ sáng ngày hôm sau. Nhờ kết quả tích cực mang lại, kinh tế đêm đang được coi là một trong những chiến lược phát triển kinh tế mũi nhọn mới của nhiều nước phát triển trên thế giới, nhất là đối với những nước có nhiều tiềm năng, thế mạnh về du lịch như Việt Nam. Việc Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1129/QĐ-TTg ngày 27/7/2020 phê duyệt “Đề án phát triển kinh tế ban đêm ở Việt Nam” và Quyết định số 1894/QĐ-BVHTTDL của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Đề án “Một số mô hình phát triển sản phẩm du lịch đêm” là động lực quan trọng trong thúc đẩy phát triển đô thị, góp phần mở rộng quy mô kinh tế cả nước cũng như của 12 tỉnh/thành phố được phép thí điểm thực hiện mô hình, trong đó có tỉnh Quảng Ninh, giúp tạo công ăn việc làm, gia tăng thu nhập, nâng cao chất lượng đời sống văn hóa và xã hội cho người dân, tận dụng tối đa tài nguyên, nguồn lực tại chỗ để thu hút khách du lịch, đồng thời tạo động lực mới cho sự phát triển xã hội trong bối cảnh mới hiện nay.

 Tiềm năng và lợi thế phát triển Vị trí địa lý: Quảng Ninh nằm ở vị trí chiến lược, gần Hà Nội và Hải Phòng, giao thông được cải thiện thuận lợi cho việc thu hút du khách từ các khu vực lân cận. Hạ tầng du lịch đang ngày càng được nâng cấp, có nhiều cơ sở lưu trú 4-5 sao và các dịch vụ kèm theo. Tính liên kết vùng và phát triển đối ngoại được chú trọng, thể hiện khá rõ thông qua việc tỉnh Quảng Ninh đặt mục tiêu trở thành trung tâm du lịch quốc tế đến năm 2045. - Di sản thiên nhiên và văn hóa phong phú: sở hữu Vịnh Hạ Long là di sản thiên nhiên thế giới, danh thắng Yên Tử là di sản văn hoá thế giới, các di tích lịch sử văn hóa như Đền Cửa Ông, di tích nhà Trần cùng với các lễ hội truyền thống phong phú của người dân địa phương. - Cam kết của tỉnh và chính quyền địa phương: xác định kinh tế ban đêm là một trong các hướng đột phá để tăng doanh thu du lịch, kéo dài thời gian lưu trú khách, tăng chi tiêu khách. Việc Đề án thí điểm phát triển kinh tế ban đêm của 96 tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2023-2025 được phê duyệt, tạo khung chính sách ban đầu cho hoạt động về đêm, sản phẩm đêm, phố đi bộ, chợ đêm, giải trí đêm.. - Sự đa dạng và phong phú của sản phẩm đêm, Quảng Ninh có thiên nhiên, biển đảo, rừng núi, di sản, có nền tảng du lịch mạnh - đây là “vốn” để phát triển sản phẩm du lịch đêm. Có lợi thế về ẩm thực, văn hoá, thời tiết ban đêm tương đối phù hợp với hoạt động du lịch đêm.

Hiện trạng sản phẩm du lịch đêm nổi bật trong thời gian qua Quảng Ninh, với phong cảnh thiên nhiên tươi đẹp, di sản văn hóa phong phú, với điểm nhấn là Vịnh Hạ Long - một trong bảy kỳ quan thiên nhiên của thế giới, đã và đang tích cực phát triển kinh tế đêm và đa dạng hóa các sản phẩm du lịch đêm, được kỳ vọng bứt phá trong bối cảnh mới. Những sản phẩm du lịch đêm không chỉ đáp ứng nhu cầu giải trí của du khách mà còn tạo cơ hội cho việc tìm hiểu, khám phá văn hóa địa phương. Sự kết hợp giữa cảnh thiên nhiên tuyệt đẹp và các hoạt động đa dạng tạo nên một trải nghiệm độc đáo cho du khách khi trải nghiệm vào ban đêm. Nhờ đó, dịch vụ du lịch - lưu trú - ăn uống tại Quảng Ninh đang tăng trưởng mạnh: trong 9 tháng đầu năm 2025, khu vực dịch vụ - du lịch tăng trưởng ~ 15,18% so với cùng kỳ, tại khu vực Hạ Long, hoạt động kinh tế đêm “đóng góp khoảng 70% doanh thu du lịch” và mỗi du khách có thể tăng chi tiêu thêm ~300-400 USD nhờ dịch vụ ban đêm nổi bật, nhiều sản phẩm ban đêm đã được đưa vào vận hành khai thác: như “phố đêm du thuyền”, tuyến phố đi bộ, chợ đêm, biểu diễn nghệ thuật đường phố… Quảng Ninh cũng đang tích cực triển khai 5 mô hình định hướng của Trung ương, nhiều chương trình có tiếng vang nổi bật về biểu diễn văn hóa, nghệ thuật quy mô lớn đẳng cấp như: Đại nhạc hội “Halo! Halo Fest!”, Skyware Hạ Long 2025, VuiFest Sun Carnival, Superfest 2025 - Mùa hè rực sáng, Show diễn thực cảnh “Đi tìm dấu ngọc”, Du thuyền trên Vịnh Hạ Long hay Màn pháo hoa đặc sắc tại quảng trường Sun Carnival… đã tạo lên sự phấn khích lớn cho du khách khi đến đây, Hiện nay, Quảng Ninh đã có thêm khoảng 20 sản phẩm (thuộc 5 huyện/thị/thành phố cũ) đi vào hoạt động từ năm 2024, trong đó có nhiều sản phẩm kinh tế ban đêm cơ bản như: (1) Chương trình du thuyền ngắm Vịnh Hạ Long đêm, nơi du khách có thể thưởng thức bữa tối hải sản, tham gia các hoạt động như câu mực, hay tham gia các buổi biểu diễn nghệ thuật, khám phá hang động và vào buổi tối; (2) Biểu diễn nghệ thuật, các buổi biểu diễn ca nhạc, nhảy múa truyền thống, hoặc các chương trình nghệ thuật khác tại các khu vực công cộng hoặc các nhà hàng lớn, một số lễ hội văn hóa được tổ chức vào ban đêm, giới thiệu phong tục tập quán và nét đặc sắc của người dân Quảng Ninh; (3) Chợ đêm Hạ Long, các khu chợ đêm với nhiều gian hàng ẩm thực, đồ lưu niệm và đặc sản địa phương thu hút đông đảo du khách, mang đến trải nghiệm văn hóa phong phú; (4) Trải nghiệm ẩm thực đêm, các nhà hàng bên bờ biển hay trong thành phố phục vụ ẩm thực và đặc sản vùng miền, mang đến cho du khách cơ hội thưởng 97 thức thực phẩm độc đáo và đặc trưng, du khách có thể tìm thấy nhiều quán ăn ven đường phục vụ hải sản tươi ngon và các món ăn vặt phổ biến; (5) Khu vui chơi giải trí, một số công viên giải trí, khu vui chơi có mở cửa đến tối, phục vụ các hoạt động giải trí cho cả gia đình, nhiều quán bar và địa điểm karaoke hoạt động vào buổi tối, cung cấp không gian vui chơi và giao lưu cho du khách; (6) Phố đi bộ, với các hoạt động vui chơi giải trí, các gian hàng trưng bày sản phẩm thủ công mỹ nghệ và ẩm thực; (7) Tour khám phá đêm, khám phá những điểm hấp dẫn như di sản văn hóa, lịch sử vào ban đêm, tạo ra trải nghiệm văn hóa và giáo dục cho du khách. Những số liệu trên cho thấy ngành du lịch toàn tỉnh đang tăng trưởng khá mạnh và có sự đầu tư rõ ràng, thúc đẩy mạnh mẽ vào các sản phẩm du lịch đêm như phố đêm, tàu du thuyền ban đêm, chợ đêm, biểu diễn nghệ thuật ban đêm. Việc đưa ra sản phẩm “phố đêm du thuyền”, mở phố đi bộ ban đêm, lựa chọn vùng thí điểm… cho thấy sản phẩm du lịch đêm đang được chuyển sang giai đoạn triển khai thực tế chứ không chỉ dừng ở ý tưởng.

 Bài học rút ra từ quá trình phát triển kinh tế đêm và sản phẩm du lịch đêm của tỉnh Quảng Ninh Thứ nhất, Quy hoạch đồng bộ, phân khu, đầu tư mạnh hơn vào hạ tầng và vận hành quản lý ban đêm: giao thông đêm, ánh sáng nghệ thuật, vận chuyển đêm, an ninh trật tự, vệ sinh, khu vực trải nghiệm ban đêm. Thứ hai, Nâng tầm sản phẩm du lịch đêm, tập trung phát triển một số sản phẩm đêm “mũi nhọn” có thương hiệu riêng (tour du thuyền đêm sang, biểu diễn nghệ thuật đêm đặc sắc, chợ đêm ven biển phong cách…). Quảng bá quốc tế mạnh mẽ hơn những sản phẩm đêm - tạo nên thương hiệu “Quảng Ninh - điểm đến không ngủ” (ví dụ như “sleepless tourism hub” đã được nhắc tới) để cạnh tranh với các điểm đến khác. Thứ ba, Định kỳ có kiểm soát, đánh giá chất lượng và thống kê số liệu hiệu quả cụ thể của sản phẩm du lịch đêm (như tăng thời gian lưu trú, tăng trưởng chi tiêu, doanh thu về ban đêm riêng biệt), đặc biệt được phản ánh thông qua tăng lượt khách và doanh thu tổng thể. Thứ tư, Thiết lập khung pháp lý rõ ràng, nghiên cứu và áp dụng cơ chế đặc thì cho kinh tế đêm, du lịch đêm phát triển; và trên cơ sở thực trạng số liệu để xây 99 dựng cơ chế khuyến khích đầu tư cho kinh tế đêm - như ưu đãi, tạo khu vực phố đi bộ/đêm, miễn phí hoặc ưu đãi lệ phí, phí thuê vỉa hè, hỗ trợ dịch vụ vận hành… Thúc đẩy sự tham gia của các doanh nghiệp lớn, đầu tư mạnh vào lĩnh vực giải trí ban đêm (như bắn pháo hoa, phố đi bộ, show diễn, chợ đêm) tạo nền tảng để mở rộng. Thứ năm, Chú trọng đào tạo nhân lực cho lĩnh vực giải trí ban đêm, dịch vụ ban đêm, quản lý sự kiện, marketing du lịch đêm… đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao theo định hướng quy hoạch đồng bộ - sản phẩm độc đáo - quản lý chặt - truyền thông mạnh. Thứ sáu, Liên kết - hợp tác chặt chẽ, là chìa khóa để kinh tế đêm trở thành “hệ sinh thái giá trị” chứ không chỉ là chuỗi hoạt động riêng lẻ. Xây dựng mô hình hợp tác rõ vai trò ba bên: Nhà nước quy hoạch - doanh nghiệp đầu tư - cộng đồng cùng tham gia cung ứng dịch vụ. Liên kết vùng du lịch và kết nối sản phẩm đêm Hạ Long - Cẩm Phả - Móng Cái - Vân Đồn để hình thành “chuỗi kinh tế đêm Quảng Ninh”. Ngoài ra, Liên kết truyền thông - thương hiệu xây dựng thương hiệu chung: “Quảng Ninh by Night” hoặc “Hạ Long không ngủ”, cùng với các chiến dịch truyền thông đồng bộ cả trong - ngoài nước. Liên kết quốc gia với các tập đoàn giải trí, đầu tư nước ngoài (như Sun World, Genting, Las Vegas Sands...) để học hỏi mô hình quản trị và marketing./.

Kim Dung