Giải vô địch bóng đá thế giới FIFA World Cup 26™ không chỉ là kỳ World Cup có quy mô lớn nhất trong lịch sử hơn 90 năm của giải đấu danh giá nhất hành tinh, mà còn được xem là dấu mốc quan trọng trong cách FIFA tiếp cận các vấn đề phát triển bền vững và bảo đảm quyền con người trong tổ chức sự kiện thể thao toàn cầu. Với việc mở rộng lên 48 đội tuyển quốc gia, tổ chức 104 trận đấu tại 16 thành phố đăng cai trải rộng trên ba quốc gia Canada, Mexico và Hoa Kỳ, FIFA World Cup 26™ được kỳ vọng sẽ trở thành một “lễ hội của nhân loại”, nơi bóng đá không chỉ là cuộc tranh tài đỉnh cao mà còn gắn liền với trách nhiệm xã hội, bảo vệ môi trường và quản trị hiện đại.

Trong bối cảnh các sự kiện thể thao quy mô lớn ngày càng chịu sự giám sát chặt chẽ của cộng đồng quốc tế về tác động môi trường, điều kiện lao động, quyền tiếp cận và tính hòa nhập xã hội, FIFA World Cup 26™ được nhìn nhận như một phép thử quan trọng cho năng lực quản trị bền vững của FIFA trong thế kỷ XXI. Chiến lược bền vững và nhân quyền được công bố cho giải đấu này không chỉ mang ý nghĩa định hướng nội bộ, mà còn thể hiện nỗ lực của FIFA trong việc đáp ứng các chuẩn mực quốc tế ngày càng cao đối với các tổ chức thể thao toàn cầu.

Tuyên bố cam kết từ lãnh đạo FIFA

Chủ tịch FIFA Gianni Infantino nhấn mạnh rằng, trong bối cảnh bóng đá là môn thể thao có sức ảnh hưởng sâu rộng nhất thế giới, FIFA không thể đứng ngoài những thách thức chung của nhân loại. Ông khẳng định: “Cho dù chúng ta nói về khí hậu, nhân quyền, bệnh tật hay khuyết tật, chúng tôi đều cam kết đóng góp phần của mình, với tinh thần tôn trọng thực tế rằng FIFA có 211 liên đoàn thành viên, đại diện cho toàn thế giới”.

Thông điệp này phản ánh rõ quan điểm của ban lãnh đạo FIFA trong nhiệm kỳ 2023–2027, khi tổ chức không chỉ tập trung vào phát triển chuyên môn bóng đá, mà còn chủ động xác lập vai trò xã hội của mình trước các vấn đề toàn cầu. Theo Chủ tịch Gianni Infantino, FIFA cần tận dụng sức lan tỏa của World Cup để thúc đẩy các giá trị phổ quát như tôn trọng nhân quyền, bảo vệ môi trường, chống phân biệt đối xử và thúc đẩy hòa nhập xã hội.

Quan điểm này cũng được Tổng thư ký FIFA Mattias Grafström tái khẳng định trong phần lời tựa của Chiến lược bền vững và nhân quyền FIFA World Cup 26™, khi ông nhấn mạnh cam kết của FIFA trong việc hợp tác chặt chẽ với các bên liên quan nhằm ưu tiên tính bền vững trong mọi hoạt động và bảo đảm quyền con người được tôn trọng xuyên suốt tất cả các giai đoạn của giải đấu, từ khâu chuẩn bị, tổ chức đến giai đoạn hậu World Cup. Theo ông, chỉ khi các giá trị này được tích hợp ngay từ đầu vào công tác lập kế hoạch và triển khai, World Cup mới có thể để lại những di sản tích cực lâu dài cho các quốc gia và cộng đồng đăng cai.

FIFA World Cup 26™ – lễ hội bóng đá trải dài toàn lục địa

Lần đầu tiên trong lịch sử, FIFA World Cup được tổ chức trên phạm vi toàn bộ một lục địa. Ba quốc gia Bắc Mỹ – Canada, Mexico và Hoa Kỳ – sẽ cùng đăng cai giải đấu, đánh dấu sự trở lại của mô hình đa quốc gia kể từ kỳ World Cup 2002 tại Hàn Quốc và Nhật Bản. Tuy nhiên, nếu so sánh về quy mô, World Cup 26™ vượt xa kỳ World Cup 2002, không chỉ về phạm vi địa lý mà còn về số lượng đội tham dự, số trận đấu và thời gian tổ chức.

Giải đấu sẽ diễn ra trong 39 ngày, dài hơn đáng kể so với truyền thống khoảng một tháng. Tổng cộng 104 trận đấu sẽ được tổ chức tại 16 sân vận động, bao gồm hai sân tại Canada, ba sân tại Mexico và 11 sân tại Hoa Kỳ. Đây cũng là lần đầu tiên World Cup nam được tổ chức tại Canada, trong khi một số thành phố tại Mexico và Mỹ lần đầu tiên góp mặt trên bản đồ đăng cai World Cup. Sự phân bổ rộng khắp này mang lại cơ hội lan tỏa lợi ích kinh tế – xã hội đến nhiều khu vực, đồng thời cũng đặt ra thách thức lớn về điều phối tổ chức, quản lý hạ tầng và bảo đảm các tiêu chuẩn chung về bền vững và nhân quyền.

Bối cảnh chiến lược: từ trách nhiệm xã hội đến phát triển bền vững

Sau Đại hội FIFA lần thứ 73 năm 2023, Chủ tịch Gianni Infantino đã xác định các mục tiêu chiến lược cốt lõi của FIFA giai đoạn 2023–2027, trong đó trách nhiệm xã hội – đặc biệt là nhân quyền và môi trường – được đặt ở vị trí trung tâm. Chiến lược bền vững và nhân quyền của FIFA World Cup 26™ chính là sự cụ thể hóa các mục tiêu này đối với sự kiện thể thao lớn nhất của bóng đá nam thế giới.

Chiến lược được xây dựng dựa trên nhận thức rằng mỗi kỳ World Cup đều có những đặc thù riêng, đòi hỏi cách tiếp cận linh hoạt và phù hợp với bối cảnh của từng quốc gia đăng cai. Do đó, FIFA đã thiết kế một khuôn khổ chiến lược mang tính tùy chỉnh, vừa bảo đảm các nguyên tắc chung về phát triển bền vững, vừa thích ứng với điều kiện kinh tế – xã hội, môi trường và pháp lý tại Canada, Mexico và Hoa Kỳ. Cách tiếp cận này cho phép các thành phố đăng cai chủ động lồng ghép mục tiêu của World Cup với các chiến lược phát triển dài hạn của địa phương, qua đó nâng cao hiệu quả đầu tư và khả năng duy trì di sản sau giải đấu.

Bốn trụ cột của Chiến lược bền vững và nhân quyền

Chiến lược bền vững và nhân quyền FIFA World Cup 26™ được xây dựng trên bốn trụ cột có mối liên hệ chặt chẽ với nhau: xã hội, môi trường, kinh tế và quản trị. Đây là cách tiếp cận phù hợp với định nghĩa phát triển bền vững của Ủy ban Brundtland thuộc Liên Hợp Quốc, theo đó phát triển bền vững là việc “đáp ứng nhu cầu của hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai”.

Liên Hợp Quốc cũng đã khẳng định mối liên kết không thể tách rời giữa các lĩnh vực xã hội, môi trường và kinh tế trong khuôn khổ các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs), nhấn mạnh rằng xóa đói giảm nghèo, cải thiện sức khỏe và giáo dục phải song hành với giảm bất bình đẳng, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và ứng phó với biến đổi khí hậu. Việc FIFA chủ động gắn chiến lược World Cup 26™ với các nguyên tắc này cho thấy nỗ lực đưa bóng đá hòa nhập sâu hơn vào các chương trình nghị sự toàn cầu về phát triển bền vững.

Tầm vóc toàn cầu của FIFA World Cup

FIFA World Cup được xem là sự kiện thể thao đơn môn lớn nhất thế giới. Sau các vòng loại khu vực và vòng play-off liên lục địa, các đội tuyển đến từ 211 liên đoàn thành viên FIFA sẽ tranh tài để giành danh hiệu vô địch thế giới. Giải đấu không chỉ là nơi hội tụ của những cầu thủ xuất sắc nhất, mà còn là sự kiện văn hóa – xã hội có sức lan tỏa sâu rộng trên toàn cầu, kết nối hàng tỷ người hâm mộ thông qua niềm đam mê chung dành cho bóng đá.

Theo thống kê, hơn ba triệu khán giả đã trực tiếp đến sân ở mỗi kỳ trong năm kỳ World Cup gần đây nhất. World Cup 2022 ghi nhận khoảng năm tỷ lượt tương tác trên các nền tảng truyền thông toàn cầu, với gần 1,5 tỷ người theo dõi trận chung kết. Hàng chục nghìn tình nguyện viên, nhân viên được cấp phép, quan chức bóng đá và đại diện truyền thông đã góp phần tạo nên thành công của giải đấu, minh chứng cho quy mô tổ chức và mức độ phức tạp của một sự kiện thể thao toàn cầu.

Tác động kinh tế, xã hội và môi trường của World Cup

Việc đăng cai FIFA World Cup thường được coi là cột mốc lịch sử đối với quốc gia và các thành phố chủ nhà. Giải đấu có thể tạo ra những tác động tích cực đáng kể, bao gồm thúc đẩy phát triển cơ sở hạ tầng, tăng cường du lịch, tạo việc làm và nâng cao hình ảnh quốc gia trên trường quốc tế. Đồng thời, World Cup cũng mang lại cơ hội xây dựng các di sản lâu dài cho cộng đồng địa phương, từ hạ tầng thể thao, giao thông đến năng lực tổ chức sự kiện và quản trị đô thị.

Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích, World Cup cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro và thách thức. Áp lực lên hạ tầng giao thông, tiêu thụ tài nguyên thiên nhiên, phát thải khí nhà kính và vấn đề quản lý chất thải là những thách thức môi trường thường gặp. Ngoài ra, các vấn đề liên quan đến sức khỏe, an toàn, phúc lợi của người lao động, tình nguyện viên và cộng đồng địa phương cũng đặt ra yêu cầu cao về quản trị và trách nhiệm xã hội. Chính những thách thức này đã thúc đẩy FIFA phải xây dựng các chiến lược bền vững ngày càng toàn diện cho các kỳ World Cup.

Kinh nghiệm và bài học từ các kỳ World Cup trước

FIFA cho biết, kể từ World Cup 2014 tại Brazil, tổ chức này đã liên tục xây dựng và triển khai các chiến lược bền vững cho các kỳ World Cup nam. Những nỗ lực này giúp FIFA đánh giá rõ hơn các tác động môi trường và xã hội của giải đấu, từ đó đưa ra các biện pháp giảm thiểu phù hợp.

Về môi trường, FIFA đã tiến hành đo lường và giảm phát thải khí nhà kính, giảm đáng kể lượng chất thải, tăng cường tái chế và áp dụng các tiêu chuẩn xây dựng xanh cho sân vận động. Về nhân quyền, các cơ chế bảo vệ quyền của người lao động được tăng cường, khả năng tiếp cận cho người khuyết tật được cải thiện, và các biện pháp chống phân biệt đối xử được triển khai cả trong và ngoài sân cỏ. Những kinh nghiệm này tạo nền tảng quan trọng cho việc thiết kế Chiến lược bền vững và nhân quyền của FIFA World Cup 26™.

Những điểm mới của FIFA World Cup 26™

FIFA World Cup 26™ được xem là kỳ World Cup đầu tiên được tổ chức sau khi các yêu cầu toàn diện về phát triển bền vững và nhân quyền được tích hợp trực tiếp vào quy trình đấu thầu. Ngay từ giai đoạn đầu, các tiêu chí này đã được đưa vào quy định đấu thầu và các thỏa thuận đăng cai, tạo nền tảng pháp lý và thực tiễn cho việc triển khai chiến lược.

Đặc biệt, lần đầu tiên trong quá trình lựa chọn thành phố đăng cai, các thành phố đã tiến hành đối thoại với các bên liên quan về nhân quyền tại địa phương, từ đó xây dựng các kế hoạch hành động nhân quyền ban đầu. Song song với đó, các thành phố đăng cai và sân vận động đã phối hợp xây dựng kế hoạch môi trường, không chỉ để đáp ứng yêu cầu của FIFA mà còn tận dụng World Cup như một chất xúc tác cho các thay đổi tích cực, phù hợp với mục tiêu phát triển bền vững của từng địa phương.

Sân vận động và di sản bền vững

Một điểm đáng chú ý của World Cup 26™ là toàn bộ các trận đấu sẽ được tổ chức tại các sân vận động hiện có, thay vì xây dựng mới hàng loạt công trình. Từ sân vận động đa năng tại Vancouver – từng là địa điểm chính của Thế vận hội Mùa đông 2010 – đến sân vận động lịch sử Estadio Azteca ở Mexico City, hay sân vận động tại Atlanta đạt chứng nhận công trình bền vững cấp bạch kim, tất cả đều phải đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt về bảo vệ môi trường và bền vững.

FIFA yêu cầu mỗi sân vận động phải có kế hoạch quản lý môi trường, hướng tới giảm thiểu tác động tiêu cực và tạo ra lợi ích lâu dài cho cộng đồng địa phương. Cách tiếp cận này được kỳ vọng sẽ giúp World Cup 26™ để lại những di sản tích cực không chỉ về thể thao, mà còn về môi trường và xã hội cho nhiều thế hệ sau.

Kỳ vọng về một World Cup “lấy con người làm trung tâm”

Với quy mô chưa từng có và cách tiếp cận toàn diện về phát triển bền vững và nhân quyền, FIFA World Cup 26™ được kỳ vọng sẽ thiết lập một chuẩn mực mới cho các sự kiện thể thao toàn cầu. FIFA nhấn mạnh rằng, bên cạnh mục tiêu chuyên môn và thương mại, giải đấu cần phải mang lại giá trị cho con người, cộng đồng và môi trường – những yếu tố cốt lõi để bảo đảm sự phát triển lâu dài của bóng đá thế giới.

Trong bối cảnh thế giới đang đối mặt với nhiều thách thức toàn cầu, từ biến đổi khí hậu đến bất bình đẳng xã hội, FIFA World Cup 26™ không chỉ là một giải đấu bóng đá, mà còn là thông điệp mạnh mẽ về trách nhiệm chung và khát vọng xây dựng một tương lai bền vững hơn thông qua sức mạnh kết nối của thể thao.

Bên cạnh ý nghĩa đối với FIFA và các quốc gia đăng cai, Chiến lược bền vững và nhân quyền của FIFA World Cup 26™ còn được giới chuyên gia đánh giá là một tài liệu tham chiếu quan trọng cho việc tổ chức các sự kiện thể thao lớn trong tương lai. Việc lồng ghép các yêu cầu về môi trường, xã hội và quản trị ngay từ khâu đấu thầu, lựa chọn thành phố đăng cai cho thấy xu hướng chuyển dịch rõ rệt từ mô hình “tổ chức sự kiện thuần túy” sang mô hình “quản trị sự kiện bền vững”, trong đó lợi ích kinh tế không còn là tiêu chí duy nhất.

Thông qua World Cup 26™, FIFA đặt mục tiêu thúc đẩy đối thoại đa bên giữa chính quyền các cấp, cộng đồng địa phương, khu vực tư nhân và các tổ chức xã hội dân sự, nhằm bảo đảm rằng mọi nhóm chịu tác động bởi giải đấu đều có tiếng nói và được hưởng lợi một cách công bằng. Đây cũng là cơ sở để tăng cường tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và niềm tin xã hội đối với các dự án thể thao quy mô lớn.

Về dài hạn, nếu được triển khai hiệu quả, FIFA World Cup 26™ không chỉ để lại dấu ấn về chuyên môn và quy mô tổ chức, mà còn có thể trở thành hình mẫu cho cách thể thao đóng góp tích cực vào các mục tiêu phát triển bền vững toàn cầu, khẳng định vai trò của bóng đá như một công cụ kết nối, lan tỏa giá trị nhân văn và thúc đẩy tiến bộ xã hội.

Hồng Liên