Hội nghị có sự tham gia của đông đủ các quốc gia thành viên, tại phiên khai mạc ngày 24/6, vấn đề chính đã được đề cập đó là minh bạch hóa các thông báo kỹ thuật. Các diễn giả đến từ nhiều vùng lãnh thổ khác nhau đã chia sẻ kinh nghiệm về tổ chức các cơ quan tham vấn kỹ thuật trong nước, về quyền được tham gia góp ý công khai và về trách nhiệm gửi thông báo TBT. Doanh nghiệp tư nhân cũng đã tham gia tích cực khi trình bày cách họ sử dụng nền tảng ePing – công cụ của WTO cho phép theo dõi hơn 4 000 thông báo quy định sản phẩm mỗi năm.
Điểm cải tiến đáng chú ý là ePing vừa ra mắt tính năng mới: dịch nhanh các văn bản thông báo từ ngôn ngữ quốc gia không thuộc tiếng Anh, Pháp, Tây Ban Nha sang ba ngôn ngữ chính nói trên, giúp mở rộng khả năng tiếp cận thông tin cho nhiều chủ thể hơn. Đồng thời, Ủy ban TBT ghi nhận “tiến bộ đáng kể” trong việc cải thiện các mẫu thông báo, hướng dẫn và hoàn thiện Hướng dẫn “thực hành tốt” về góp ý quy định từ thời điểm phiên đặc biệt 2023.
Hội nghị cũng ưu tiên thảo luận về chế độ ưu đãi đặc biệt và khác biệt (Special & Differential Treatment – S&D) dành cho các thành viên đang phát triển và kém phát triển. Phiên chuyên đề ngày 24 / 6 có sự tham gia của các đại biểu từ Brazil, Cambodia, Ecuador, Kenya, Senegal, Uganda, Việt Nam và Zambia. Mục tiêu là tăng cường năng lực hạ tầng chất lượng (quality infrastructure) và hỗ trợ các quốc gia này tận dụng tốt hơn các quyền lợi dưới Hiệp định TBT.
Về phần “kiến nghị cụ thể”, trong phiên chính, tổng cộng 78 vụ việc quan ngại thương mại (Specific Trade Concerns – STCs) đã được đưa ra xem xét, trong đó có 20 trường hợp mới. Các vụ việc đa dạng — từ thiết bị gia dụng, ba lô bông, hóa chất công nghiệp, thiết bị lưu trữ năng lượng, thiết bị điện, sản phẩm nhựa phân hủy sinh học tới phương tiện giao thông. Đáng chú ý, Nhật Bản báo cáo đã có tiến triển trong vụ việc mà họ nêu trước đó với Trung Quốc liên quan đến tiêu chuẩn công nghệ thông tin bảo mật cho thiết bị văn phòng; Trung Quốc đã loại bỏ một số điều khoản bị phản ánh
Ngoài ra, các chương trình phụ và đào tạo bên lề cũng được tổ chức: hai buổi đào tạo ePing do Ban thư ký WTO dẫn dắt trong các ngày 25 – 26 / 6; một hội thảo của Mỹ về tiêu chuẩn quốc tế truy xuất nguồn gốc thực phẩm & nông nghiệp ngày 24 / 6; và một phiên của Anh cùng tổ chức Thương mại Quốc tế (International Trade Centre) ngày 26 / 6 về thách thức tiếp cận thị trường và công cụ hỗ trợ tư nhân như ePing.
Ý nghĩa đối với Việt Nam và các nền kinh tế đang phát triển
Sự kiện lần này có thể xem là một bước ngoặt trong việc tăng cường vai trò của tiêu chuẩn và quy định kỹ thuật trong thương mại quốc tế. Việc minh bạch hơn về thông báo quy định và mở cửa tham vấn cho doanh nghiệp và các thành phần xã hội giúp giảm rủi ro “tiêu chuẩn trở thành rào cản thương mại”, một vấn đề mà các nước phát triển và đang phát triển đều phải quan tâm. Đối với Việt Nam, việc theo dõi, tham gia và phản biện sớm các thông báo của thành viên WTO thông qua ePing có thể giúp doanh nghiệp xuất khẩu chủ động hơn, tránh bị ảnh hưởng bởi quy định kỹ thuật bất ngờ hoặc quá gấp rút. Bên cạnh đó, phiên thảo luận S&D cho thấy WTO đang chú trọng tăng cường năng lực cho các nước đang phát triển, điều này mở ra cơ hội để Việt Nam đẩy mạnh nâng cấp hạ tầng chất lượng, hệ thống đo lường, chương trình công nhận và chứng nhận nội địa phù hợp chuẩn quốc tế.
Hội nghị TBT của WTO không chỉ là diễn đàn thuần túy về trao đổi thông báo và dữ liệu kỹ thuật, nó còn là biểu hiện của xu hướng lớn hơn: tiêu chuẩn hóa ngày càng trở thành một phần thiết yếu của thương mại toàn cầu, song song với việc phát triển bền vững và hội nhập kinh tế. Việc nắm bắt kịp thời, chủ động tham gia và điều chỉnh phù hợp sẽ là yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh và tiếp cận thị trường quốc tế của bất kỳ nền kinh tế nào.
Nguyễn Lan Hương