Ba chất liệu – kỹ thuật này kết tinh tư duy thẩm mỹ, tri thức nghề nghiệp và thế giới quan của người Việt qua nhiều thế kỷ, đồng thời phản ánh mối quan hệ hài hòa giữa con người với thiên nhiên, giữa lao động thủ công và sáng tạo nghệ thuật. Trong bối cảnh du lịch đương đại, sơn mài, lụa và gốm đang được tái khám phá và tái diễn giải như những nguồn lực quan trọng, góp phần làm phong phú trải nghiệm, nâng cao giá trị văn hóa và xây dựng thương hiệu điểm đến.

Về mặt lịch sử – nghệ thuật, sơn mài, lụa và gốm đều gắn bó chặt chẽ với đời sống văn hóa Việt Nam. Nghệ thuật sơn mài, từ kỹ thuật trang trí truyền thống trong kiến trúc và đồ thờ, đã phát triển thành một loại hình hội họa độc đáo trong mỹ thuật hiện đại Việt Nam, với khả năng biểu đạt không gian, ánh sáng và chiều sâu cảm xúc đặc thù. Hội họa lụa, với chất liệu mềm mại, trong suốt, thể hiện tinh tế nhịp điệu đường nét và sắc độ, phản ánh vẻ đẹp thanh nhã, trữ tình của con người và cảnh quan. Nghề gốm, với lịch sử hàng nghìn năm, không chỉ tạo ra đồ dùng sinh hoạt mà còn sản sinh các tác phẩm điêu khắc, trang trí và kiến trúc, mang đậm dấu ấn thẩm mỹ và tri thức bản địa. Ba loại hình này hợp thành một hệ giá trị thị giác đặc trưng, góp phần tạo nên diện mạo mỹ thuật Việt Nam trong quá khứ và hiện tại.

Trong cấu trúc tài nguyên du lịch, sơn mài, lụa và gốm có khả năng đảm nhiệm nhiều chức năng khác nhau. Trước hết, đó là đối tượng tham quan – nghiên cứu trong các bảo tàng, phòng triển lãm, làng nghề và không gian sáng tạo. Việc chiêm ngưỡng các tác phẩm sơn mài, tranh lụa hay đồ gốm không chỉ mang lại khoái cảm thẩm mỹ, mà còn giúp du khách tiếp cận lịch sử, kỹ thuật và tư duy nghệ thuật của người Việt. Các bảo tàng mỹ thuật, trung tâm trưng bày, xưởng nghệ nhân trở thành những “điểm chạm văn hóa”, nơi du khách có thể quan sát trực tiếp quá trình sáng tác, từ lựa chọn chất liệu, xử lý bề mặt, tạo hình đến hoàn thiện tác phẩm.

Thứ hai, sơn mài, lụa và gốm là nguồn lực quan trọng cho phát triển du lịch trải nghiệm và du lịch sáng tạo. Các chương trình workshop vẽ sơn mài, in tranh lụa, tạo hình gốm, tráng men, nung lò cho phép du khách tham gia trực tiếp vào quá trình sáng tạo, từ đó hiểu sâu hơn giá trị lao động thủ công, tri thức nghề và thẩm mỹ truyền thống. Quá trình “học bằng làm” này không chỉ tạo ra trải nghiệm cá nhân hóa và tương tác cao, mà còn góp phần hình thành mối liên kết cảm xúc giữa du khách với di sản, làm cho chuyến đi trở thành hành trình học hỏi và đồng sáng tạo, chứ không chỉ là tiêu dùng thụ động.

Thứ ba, ba loại hình mỹ thuật này đóng vai trò quan trọng trong xây dựng hình ảnh và thương hiệu điểm đến. Các tác phẩm sơn mài, tranh lụa, đồ gốm, cùng với mô típ, màu sắc và hoa văn truyền thống, có thể được sử dụng như ngôn ngữ thị giác trong thiết kế không gian công cộng, khách sạn, bảo tàng, trung tâm hội nghị, cũng như trong các ấn phẩm quảng bá, quà lưu niệm và sản phẩm truyền thông. Việc tích hợp nhất quán các yếu tố tạo hình này giúp hình thành bản sắc thẩm mỹ riêng, tạo nên ấn tượng thị giác sâu đậm và khác biệt cho điểm đến, đồng thời góp phần lan tỏa hình ảnh văn hóa Việt Nam trong dòng chảy du lịch toàn cầu.

Từ góc độ kinh tế – xã hội, sơn mài, lụa và gốm còn là nền tảng của nhiều làng nghề và cộng đồng nghệ nhân. Khi được gắn kết với du lịch, các hoạt động sản xuất và sáng tạo truyền thống không chỉ được bảo tồn, mà còn được tiếp thêm sinh lực thông qua thị trường trải nghiệm và tiêu dùng văn hóa. Du lịch làng nghề, bảo tàng sống, không gian sáng tạo cộng đồng giúp duy trì nghề, truyền dạy kỹ năng cho thế hệ trẻ, đồng thời tạo sinh kế bền vững. Sự kết hợp giữa bảo tồn di sản và phát triển du lịch vì thế góp phần hình thành chuỗi giá trị liên ngành giữa mỹ thuật, thủ công, thiết kế và dịch vụ, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa.

Tuy nhiên, việc khai thác sơn mài, lụa và gốm trong du lịch cũng đặt ra những thách thức. Nguy cơ thương mại hóa đơn giản, sao chép hàng loạt, làm nghèo nàn giá trị thẩm mỹ và sai lệch tinh thần nghệ thuật là vấn đề cần được nhận diện. Bên cạnh đó, sự thiếu hụt nguồn nhân lực có khả năng kết nối giữa mỹ thuật, bảo tồn, thiết kế trải nghiệm và quản trị du lịch cũng hạn chế hiệu quả khai thác. Nếu các giá trị tạo hình truyền thống chỉ được sử dụng như yếu tố trang trí bề mặt, thiếu diễn giải khoa học và chiều sâu văn hóa, thì tiềm năng của chúng trong việc nâng cao chất lượng trải nghiệm và xây dựng thương hiệu điểm đến sẽ không được phát huy đầy đủ.

Để đưa sơn mài, lụa và gốm thực sự trở thành “vẻ đẹp Việt” trong dòng chảy du lịch, cần có cách tiếp cận tổng thể và liên ngành. Trước hết, cần đẩy mạnh nghiên cứu, sưu tầm, số hóa và diễn giải giá trị lịch sử – nghệ thuật của các loại hình này, làm cơ sở cho trưng bày, giáo dục và truyền thông. Thứ hai, cần thiết kế các sản phẩm du lịch trải nghiệm và sáng tạo dựa trên quy trình nghề, câu chuyện văn hóa và ngôn ngữ thẩm mỹ đặc thù, bảo đảm tính chân thực và chiều sâu. Thứ ba, cần tích hợp các yếu tố sơn mài, lụa và gốm vào chiến lược xây dựng thương hiệu điểm đến và công nghiệp văn hóa, từ thiết kế không gian, sự kiện, đến sản phẩm lưu niệm và truyền thông số.

Trong bối cảnh Việt Nam hội nhập ngày càng sâu rộng vào thị trường du lịch quốc tế, việc khẳng định bản sắc thông qua các giá trị mỹ thuật truyền thống có ý nghĩa chiến lược. Sơn mài với chiều sâu và ánh sắc huyền ảo, lụa với sự tinh tế và mềm mại, gốm với vẻ đẹp mộc mạc nhưng bền bỉ, hợp thành một hệ hình thẩm mỹ vừa đa dạng vừa thống nhất, phản ánh tinh thần văn hóa Việt Nam. Khi được đưa vào dòng chảy du lịch một cách khoa học và sáng tạo, ba loại hình này không chỉ làm phong phú trải nghiệm của du khách, mà còn góp phần định vị Việt Nam như một điểm đến văn hóa – nghệ thuật có chiều sâu, bản sắc và sức hấp dẫn bền vững.

Tóm lại, sơn mài, lụa và gốm không chỉ là di sản mỹ thuật quý giá, mà còn là nguồn lực quan trọng trong phát triển du lịch văn hóa và du lịch sáng tạo. Sự kết hợp hài hòa giữa bảo tồn, sáng tạo và thị trường du lịch sẽ giúp những giá trị này tiếp tục được nuôi dưỡng, lan tỏa và khẳng định vị thế trong đời sống đương đại, góp phần đưa “vẻ đẹp Việt” hòa nhập vào dòng chảy du lịch toàn cầu một cách tự tin và bền vững.

Kim Dung