Khác với múa cổ điển và múa dân gian vốn dựa trên hệ thống động tác, cấu trúc và phong cách ổn định, múa đương đại mở rộng biên độ biểu đạt, đề cao tính thử nghiệm, tính cá nhân và khả năng đối thoại với các vấn đề của đời sống hiện đại. Tại Việt Nam, múa đương đại đang từng bước khẳng định vị trí trong đời sống nghệ thuật, đồng thời cho thấy nhiều xu hướng sáng tạo mới gắn với hội nhập quốc tế và sự giao thoa văn hóa.

Một đặc điểm nổi bật của múa đương đại là sự phá vỡ các khuôn mẫu hình thể và cấu trúc truyền thống. Thay vì tuân thủ chặt chẽ hệ thống kỹ thuật cổ điển, các biên đạo và nghệ sĩ múa khai thác cơ thể như một phương tiện biểu đạt tự do, kết hợp chuyển động, hơi thở, nhịp điệu, không gian và cảm xúc để xây dựng ngôn ngữ động tác mang tính cá nhân. Cơ thể không chỉ thực hiện động tác đẹp, mà trở thành “vật liệu” để diễn đạt trạng thái tâm lý, ký ức, xung đột nội tâm và các vấn đề xã hội. Chính sự linh hoạt này cho phép múa đương đại tiếp cận những chủ đề phức tạp của đời sống đương đại như đô thị hóa, thân phận con người, giới, môi trường, bạo lực, chiến tranh, bản sắc và sự dịch chuyển văn hóa.

Xu hướng liên ngành là một đặc trưng quan trọng của sáng tạo múa đương đại. Các tác phẩm thường kết hợp múa với âm nhạc thể nghiệm, nghệ thuật sắp đặt, video art, trình diễn, ánh sáng, thiết kế không gian và công nghệ số, tạo nên những trải nghiệm đa giác quan. Sự giao thoa này không chỉ mở rộng khả năng biểu đạt, mà còn đặt múa trong mối quan hệ đối thoại với các loại hình nghệ thuật khác, hình thành những cấu trúc trình diễn mới, nơi ranh giới giữa sân khấu, không gian trưng bày và không gian công cộng ngày càng được xóa nhòa.

Tại Việt Nam, sự phát triển của múa đương đại gắn liền với quá trình giao lưu, đào tạo và hợp tác quốc tế. Nhiều nghệ sĩ, biên đạo được đào tạo hoặc tham gia các chương trình lưu trú, workshop, festival ở nước ngoài, tiếp cận các phương pháp sáng tác, kỹ thuật cơ thể và tư duy biên đạo hiện đại. Trên cơ sở đó, họ tìm cách kết hợp ngôn ngữ múa đương đại với chất liệu văn hóa dân tộc, âm nhạc truyền thống, tín ngưỡng, nghi lễ, tạo nên những tác phẩm mang dấu ấn bản địa trong hình thức biểu đạt quốc tế. Sự kết hợp này giúp múa đương đại Việt Nam vừa hội nhập, vừa giữ được căn tính văn hóa.

Một xu hướng đáng chú ý khác là sự quan tâm đến không gian trình diễn phi truyền thống. Thay vì giới hạn trong nhà hát, nhiều tác phẩm múa đương đại được dàn dựng tại bảo tàng, phòng triển lãm, không gian công cộng, di tích, cảnh quan thiên nhiên, tạo nên mối quan hệ mới giữa cơ thể, không gian và khán giả. Người xem không chỉ ngồi quan sát, mà có thể di chuyển, tương tác, trở thành một phần của trải nghiệm trình diễn. Điều này góp phần làm thay đổi cách tiếp nhận múa, đưa nghệ thuật đến gần hơn với công chúng.

Tuy nhiên, múa đương đại cũng đối mặt với những thách thức về công chúng và hệ sinh thái phát triển. Do ngôn ngữ biểu đạt mang tính thể nghiệm và khái niệm, không phải lúc nào múa đương đại cũng dễ tiếp cận đối với đông đảo khán giả. Việc thiếu không gian trình diễn chuyên nghiệp, cơ chế hỗ trợ sáng tác, hệ thống phê bình và truyền thông chuyên sâu cũng ảnh hưởng đến khả năng lan tỏa và phát triển bền vững của loại hình này.

Trong bối cảnh đó, việc xây dựng chiến lược phát triển múa đương đại cần gắn với đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, tăng cường giao lưu quốc tế, hỗ trợ các dự án sáng tạo, đồng thời mở rộng hoạt động giáo dục và truyền thông để nâng cao năng lực tiếp nhận của công chúng. Khi được đặt trong một hệ sinh thái nghệ thuật đồng bộ, múa đương đại sẽ không chỉ là một trào lưu nhất thời, mà trở thành một thành tố quan trọng của đời sống nghệ thuật, góp phần phản ánh và đối thoại với những vấn đề của con người trong xã hội đương đại, đồng thời khẳng định vị thế của nghệ thuật biểu diễn Việt Nam trong không gian sáng tạo toàn cầu.

Kim Dung