Giới thiệu

Dinh dưỡng thể thao là một lĩnh vực liên ngành rộng lớn tập trung vào khoa học và ứng dụng của chế độ dinh dưỡng hợp lý trong quá trình tập luyện.

Các lĩnh vực quan tâm bao gồm: việc cơ thể sử dụng chất dinh dưỡng trong quá trình thi đấu thể thao; nhu cầu, nếu có, về thực phẩm bổ sung dinh dưỡng đối với vận động viên; và vai trò của dinh dưỡng hợp lý và thực phẩm bổ sung trong việc nâng cao hiệu suất thi đấu của vận động viên.

Khía cạnh tâm lý của dinh dưỡng thể thao liên quan đến rối loạn ăn uống và các tình trạng tâm thần khác liên quan đến dinh dưỡng ở các vận động viên. [1]

Ủy ban Olympic quốc tế định nghĩa thực phẩm bổ sung là thực phẩm, thành phần thực phẩm, chất dinh dưỡng hoặc hợp chất không phải thực phẩm được cố ý bổ sung vào chế độ ăn uống thường ngày để đạt được lợi ích cụ thể về sức khỏe và/hoặc hiệu suất.

Lợi ích của thực phẩm bổ sung bao gồm hỗ trợ thiết thực để đạt được mục tiêu dinh dưỡng thể thao, phòng ngừa và/hoặc điều trị tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng và tác dụng tăng cường hiệu suất trực tiếp trong một số trường hợp. [2]

Chất dinh dưỡng đa lượng

Chất dinh dưỡng đa lượng là những chất dinh dưỡng cung cấp calo hoặc năng lượng cho cơ thể. Mục đích của chất dinh dưỡng đa lượng là thúc đẩy sự phát triển tế bào khỏe mạnh, quá trình trao đổi chất và duy trì các chức năng cơ thể bình thường. Chất dinh dưỡng đa lượng, như tên gọi “macro” gợi ý, cần thiết cho cơ thể với số lượng lớn để mang lại hiệu quả đầy đủ và thích hợp [3].

Có ba loại chất dinh dưỡng đa lượng: carbohydrate, protein và lipid.

Carbohydrate là các chất hữu cơ được cấu tạo từ các nguyên tử hydro và oxy liên kết với nhau để tạo thành monosaccharide hoặc các phân tử đường đơn giản. Carbohydrate được tìm thấy dưới dạng carbohydrate đơn giản, bao gồm một monosaccharide, hoặc carbohydrate phức tạp (hỗn hợp), bao gồm hai hoặc nhiều phân tử monosaccharide. Khi bị phân giải, cả carbohydrate đơn giản và phức tạp đều tạo thành glucose, là nguồn năng lượng chính của cơ thể [4]. Ngoài ra, carbohydrate đóng vai trò quan trọng trong việc loại bỏ chất thải và sức khỏe đường ruột. Carbohydrate có thể được tìm thấy trong hầu hết các loại trái cây, rau quả và ngũ cốc và cung cấp cho cơ thể 4 calo mỗi gam [5].

Protein là các hợp chất hữu cơ chứa nitơ, tham gia vào nhiều chức năng quan trọng nhất của cơ thể, bao gồm:

Cung cấp lực lượng lao động chính trong các tế bào

Sản xuất hormone và enzyme

Có vai trò quan trọng trong việc sửa chữa mô.

Protein cũng cung cấp năng lượng khi không có đủ carbohydrate cũng như duy trì khối lượng cơ nạc [6]. Cũng giống như carbohydrate được cấu tạo từ monosaccharide, protein được cấu tạo từ chuỗi các phân tử axit amin. Cũng giống như carbohydrate, protein cung cấp cho cơ thể 4 calo mỗi gram. Protein thường được tìm thấy trong các sản phẩm động vật, các loại hạt và đậu [5].

Chất béo, được gọi chung là triglyceride, là các phân tử bao gồm axit béo và glycerol. Chất béo cung cấp các yếu tố thiết yếu của màng tế bào và cũng cung cấp cho cơ thể khả năng hấp thụ các vitamin tan trong chất béo A, D và E [7]. Vì chất béo là chất dinh dưỡng đa lượng giàu năng lượng nhất, chúng cũng cung cấp lượng calo cao nhất, cung cấp cho cơ thể 9 calo mỗi gram thay vì 4 calo được cung cấp bởi một gram carbohydrate hoặc protein. Ba loại chất béo chính bao gồm:

Chất béo bão hòa

Chất béo không bão hòa

Chất béo chuyển hóa.

Chất béo bão hòa, chẳng hạn như chất béo có trong bơ và kem, cũng như chất béo chuyển hóa, có trong đồ ăn vặt và đồ chiên rán, đã được chứng minh là làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Trong khi đó, chất béo không bão hòa, có trong dầu ô liu và dầu hạt cải, đã được chứng minh là làm giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch [5].

Đối với các vận động viên, việc hiểu biết về những chất mà carbohydrate, protein và chất béo cung cấp cho cơ thể sẽ cho phép họ đưa ra những quyết định tốt nhất về chế độ ăn uống liên quan đến mục tiêu hiệu suất của họ.

Vi chất dinh dưỡng

Vi chất dinh dưỡng là các nguyên tố hóa học bao gồm mười ba loại vitamin hữu cơ thiết yếu và bảy loại khoáng chất vô cơ [8]. Khi được tiêu thụ trong cơ thể con người, vi chất dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong sản xuất năng lượng, tổng hợp hemoglobin, tăng trưởng khỏe mạnh, sức khỏe xương và miễn dịch , và duy trì quá trình trao đổi chất bình thường. Mặc dù tầm quan trọng của việc duy trì mức độ chính xác của các vitamin và khoáng chất này trong cơ thể, như tên gọi “vi” cho thấy, các nguyên tố hóa học này chỉ cần tồn tại trong cơ thể với số lượng nhỏ để mang lại hiệu quả đầy đủ [9] .

Mười ba loại vitamin thiết yếu được chia thành hai loại: vitamin tan trong nước và vitamin tan trong chất béo. Các vitamin tan trong nước, gồm tám loại vitamin cấu thành phức hợp vitamin B và vitamin C, phải được tiêu thụ hàng ngày vì cơ thể không thể dự trữ những gì nó không sử dụng ngay lập tức. Ngược lại, các vitamin tan trong chất béo, vitamin K, A, D và E, có thể được dự trữ trong mô mỡ của cơ thể và do đó không cần phải tiêu thụ hàng ngày để duy trì mức độ thích hợp trong cơ thể [5] .

Khoáng chất là các chất dinh dưỡng vô cơ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo sức khỏe của vận động viên. Bảy loại khoáng chất cần thiết để duy trì mức năng lượng và hydrat hóa chính xác bao gồm: Canxi, Sắt, Kẽm, Magiê, Natri, Clorua, Kali [5].

Điều này rất quan trọng vì việc cung cấp đủ nước trước, trong và sau khi hoạt động có tác động rất lớn đến thành tích của vận động viên.

Theo nhiều nguồn tin, các loại vitamin và khoáng chất quan trọng nhất đối với vận động viên bao gồm: Canxi, Sắt, Kẽm, Magiê, Vitamin nhóm B, Vitamin C, D và E đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì hiệu quả co cơ; bao gồm cả cơ trơn và cơ tim.

Các vitamin và khoáng chất này có thể được lấy từ nhiều loại thực phẩm hoặc thông qua việc bổ sung [7].

Hồng Liên