Công nghệ không chỉ là công cụ hỗ trợ kỹ thuật, mà ngày càng trở thành một thành tố cấu thành của ngôn ngữ nghệ thuật, góp phần mở rộng khả năng biểu đạt, đổi mới phương thức dàn dựng và nâng cao trải nghiệm thẩm mỹ của công chúng. Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, việc ứng dụng công nghệ trong dàn dựng sân khấu và điện ảnh đã trở thành xu thế tất yếu, đồng thời đặt ra những yêu cầu mới đối với tư duy sáng tạo và đào tạo nguồn nhân lực.

Trong lĩnh vực sân khấu, công nghệ đã làm thay đổi mạnh mẽ cách tổ chức không gian và hình thức trình diễn. Hệ thống ánh sáng thông minh, âm thanh đa kênh, màn hình LED, kỹ thuật trình chiếu 3D, mapping, thực tế tăng cường (AR) và thực tế ảo (VR) cho phép xây dựng những không gian sân khấu linh hoạt, biến hóa nhanh, tạo nên hiệu ứng thị giác và cảm xúc mạnh mẽ. Bối cảnh không còn giới hạn ở các phông cảnh vẽ tay hay kết cấu cố định, mà có thể được “dựng” bằng hình ảnh động, ánh sáng và âm thanh, giúp chuyển đổi thời gian, không gian, tâm trạng nhân vật một cách mượt mà và giàu tính biểu tượng.

Công nghệ cũng góp phần làm phong phú ngôn ngữ dàn dựng. Sự kết hợp giữa diễn xuất trực tiếp với hình ảnh video, hiệu ứng kỹ thuật số, âm nhạc điện tử và không gian sắp đặt tạo nên những hình thức sân khấu đa phương tiện, nơi ranh giới giữa kịch nói, múa, âm nhạc, trình diễn và điện ảnh ngày càng được xóa nhòa. Đối với các loại hình truyền thống, việc ứng dụng công nghệ một cách chọn lọc có thể hỗ trợ việc tôn vinh vẻ đẹp hình thể, trang phục, động tác, đồng thời giúp công chúng, đặc biệt là khán giả trẻ, dễ tiếp cận hơn với ngôn ngữ ước lệ và biểu trưng của sân khấu cổ truyền.

Trong điện ảnh, công nghệ giữ vai trò đặc biệt quan trọng, từ khâu tiền kỳ, sản xuất đến hậu kỳ và phát hành. Sự phát triển của máy quay kỹ thuật số độ phân giải cao, flycam, thiết bị quay chuyển động, công nghệ motion capture, kỹ xảo hình ảnh (VFX), đồ họa máy tính (CGI) đã mở rộng biên độ không gian và trí tưởng tượng của người làm phim. Những bối cảnh lịch sử, không gian giả tưởng, thế giới siêu thực, những cảnh hành động phức tạp có thể được tái hiện sống động, góp phần nâng cao chất lượng thị giác và khả năng cạnh tranh của phim trên thị trường quốc tế.

Công nghệ hậu kỳ, với các phần mềm dựng phim, xử lý màu, thiết kế âm thanh, hòa âm đa kênh, cho phép kiểm soát chặt chẽ nhịp điệu, cảm xúc và cấu trúc thẩm mỹ của tác phẩm. Bên cạnh đó, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đang từng bước được ứng dụng trong phân tích kịch bản, dự báo thị hiếu khán giả, hỗ trợ công tác sản xuất và quảng bá, góp phần hình thành tư duy làm phim theo hướng công nghiệp và chuyên nghiệp hóa.

Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ trong dàn dựng sân khấu và điện ảnh không chỉ là vấn đề trang bị thiết bị, mà quan trọng hơn là tư duy nghệ thuật và khả năng làm chủ công nghệ của đội ngũ sáng tạo. Công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi được đặt trong một концепt nghệ thuật rõ ràng, phục vụ cho ý tưởng, cảm xúc và thông điệp của tác phẩm, chứ không thay thế vai trò của tư duy sáng tạo. Nếu lạm dụng kỹ thuật mà thiếu chiều sâu nội dung và cảm xúc, tác phẩm dễ rơi vào tình trạng phô diễn hình thức, làm loãng giá trị nghệ thuật.

Đối với Việt Nam, việc ứng dụng công nghệ trong sân khấu và điện ảnh gắn liền với yêu cầu hiện đại hóa cơ sở vật chất, đào tạo nguồn nhân lực và hội nhập quốc tế. Các trường đào tạo nghệ thuật cần cập nhật chương trình theo hướng liên ngành, trang bị cho sinh viên kiến thức về công nghệ sân khấu, điện ảnh, kỹ xảo, thiết kế đa phương tiện, đồng thời vẫn bảo đảm nền tảng thẩm mỹ và kỹ năng biểu diễn. Sự hợp tác giữa nghệ sĩ, kỹ sư công nghệ, nhà thiết kế, lập trình viên sẽ trở thành xu hướng tất yếu trong quá trình sáng tạo các tác phẩm đa phương tiện.

Ở tầm chiến lược, ứng dụng công nghệ trong dàn dựng sân khấu và điện ảnh cần được đặt trong tổng thể phát triển công nghiệp văn hóa và chuyển đổi số quốc gia. Việc đầu tư cho hạ tầng kỹ thuật, trường quay, trung tâm hậu kỳ, phòng thí nghiệm sáng tạo, cùng với chính sách khuyến khích đổi mới sáng tạo và hợp tác quốc tế, sẽ tạo nền tảng để nghệ thuật Việt Nam tiếp cận những thành tựu công nghệ mới, nâng cao chất lượng tác phẩm và năng lực cạnh tranh.

Có thể khẳng định, công nghệ đang và sẽ tiếp tục là động lực quan trọng thúc đẩy đổi mới ngôn ngữ dàn dựng sân khấu và điện ảnh. Khi được tích hợp hài hòa với tư duy nghệ thuật, giá trị văn hóa và bản sắc dân tộc, công nghệ không chỉ làm giàu phương tiện biểu đạt, mà còn mở ra những không gian sáng tạo mới, góp phần đưa nghệ thuật biểu diễn và điện ảnh Việt Nam phát triển theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp và hội nhập sâu rộng với thế giới.

Kim Dung