Từ phương thức giảng dạy, học tập, luyện tập đến môi trường biểu diễn, quảng bá và tiếp cận công chúng, công nghệ số đang mở ra những không gian mới, đồng thời đặt ra yêu cầu đổi mới căn bản về tư duy, chương trình và phương pháp đào tạo. Trong bối cảnh đó, đào tạo diễn viên không chỉ hướng tới việc truyền dạy kỹ năng biểu diễn truyền thống, mà còn phải chuẩn bị cho người học năng lực thích ứng với môi trường nghệ thuật đa phương tiện và liên ngành.

Trước hết, chuyển đổi số làm thay đổi phương thức đào tạo. Các nền tảng học trực tuyến, lớp học kết hợp (blended learning), thư viện số, kho tư liệu video, ghi hình bài giảng, trích đoạn biểu diễn, bài tập mẫu… giúp quá trình học tập trở nên linh hoạt và cá nhân hóa hơn. Sinh viên có thể tiếp cận nhiều nguồn tư liệu trong và ngoài nước, nghiên cứu phong cách diễn xuất, phương pháp huấn luyện của các trường phái khác nhau, từ kịch nói, sân khấu truyền thống đến điện ảnh, truyền hình và trình diễn đương đại. Việc ghi hình, phân tích động tác, giọng nói, biểu cảm bằng công nghệ số cũng hỗ trợ hiệu quả cho quá trình tự đánh giá và hoàn thiện kỹ năng.

Không gian số còn mở rộng khái niệm “sân khấu” và “màn ảnh” đối với diễn viên. Bên cạnh biểu diễn trực tiếp, diễn viên ngày nay phải làm việc trong môi trường quay phim, livestream, sân khấu ảo, thực tế tăng cường, thực tế ảo, nơi ngôn ngữ cơ thể, giọng nói và biểu cảm được cảm nhận qua ống kính, màn hình và các thiết bị trung gian. Điều này đòi hỏi chương trình đào tạo phải bổ sung các nội dung về diễn xuất trước máy quay, kỹ năng làm việc với công nghệ, hiểu biết về bố cục khung hình, ánh sáng, âm thanh, nhịp dựng, cũng như khả năng thích ứng với các hình thức biểu diễn đa phương tiện.

Một yêu cầu quan trọng khác trong thời kỳ chuyển đổi số là đào tạo diễn viên theo hướng liên ngành. Ranh giới giữa sân khấu, điện ảnh, truyền hình, âm nhạc, múa, trình diễn và nghệ thuật số ngày càng mờ đi. Diễn viên không chỉ là người thể hiện vai diễn, mà còn cần có khả năng tham gia vào quá trình sáng tạo tổng thể: hiểu kịch bản, tư duy hình tượng, làm việc với đạo diễn, biên đạo, nhà quay phim, nhà thiết kế âm thanh – ánh sáng, thậm chí tham gia sáng tạo nội dung cho các nền tảng số. Vì vậy, đào tạo diễn viên cần trang bị cho người học nền tảng kiến thức rộng, kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, tư duy sáng tạo và khả năng học tập suốt đời.

Tuy nhiên, chuyển đổi số không thể thay thế vai trò của đào tạo trực tiếp và truyền nghề. Nghệ thuật diễn xuất vẫn là nghệ thuật của cơ thể sống, của cảm xúc, hơi thở, nhịp điệu và sự tương tác trực tiếp giữa người diễn và người xem. Các kỹ năng cơ bản như luyện thanh, hình thể, vũ đạo, cảm xúc, xử lý không gian, quan hệ bạn diễn, khả năng làm chủ sân khấu vẫn phải được rèn luyện thông qua quá trình tập luyện trực tiếp, dưới sự hướng dẫn của giảng viên và nghệ sĩ giàu kinh nghiệm. Công nghệ số vì thế cần được nhìn nhận như công cụ hỗ trợ, mở rộng không gian học tập và biểu đạt, chứ không thay thế cốt lõi của nghệ thuật diễn xuất.

Đối với Việt Nam, đào tạo diễn viên trong thời kỳ chuyển đổi số còn gắn với yêu cầu bảo tồn và phát huy các loại hình nghệ thuật truyền thống. Việc số hóa bài bản các làn điệu, vai diễn mẫu, kỹ thuật biểu diễn tuồng, chèo, cải lương, múa rối… không chỉ phục vụ lưu trữ, mà còn là nguồn học liệu quý cho đào tạo. Khi kết hợp truyền thống với công nghệ, sinh viên có thể tiếp cận di sản một cách hệ thống, đồng thời tìm ra những cách thể hiện mới phù hợp với ngôn ngữ sân khấu và truyền thông đương đại.

Ở tầm chiến lược, đào tạo diễn viên trong bối cảnh chuyển đổi số cần gắn với việc hiện đại hóa chương trình, đầu tư cơ sở vật chất, phòng học đa phương tiện, studio, trường quay thực hành, đồng thời bồi dưỡng đội ngũ giảng viên có năng lực công nghệ và tư duy liên ngành. Sự hợp tác giữa các cơ sở đào tạo với nhà hát, hãng phim, nền tảng số, trung tâm sáng tạo sẽ tạo ra môi trường thực hành phong phú, giúp sinh viên sớm tiếp cận thực tiễn nghề nghiệp.

Có thể khẳng định, chuyển đổi số vừa là thách thức, vừa là cơ hội đối với công tác đào tạo diễn viên. Khi được tiếp cận một cách chủ động, sáng tạo và có định hướng, công nghệ sẽ trở thành công cụ quan trọng giúp mở rộng không gian học tập, nâng cao chất lượng đào tạo và chuẩn bị cho thế hệ diễn viên mới năng lực làm việc trong môi trường nghệ thuật đa dạng, hiện đại, đồng thời vẫn giữ được chiều sâu nghề nghiệp và bản sắc văn hóa trong dòng chảy hội nhập.

Kim Dung