Nghệ thuật, về bản chất, được sinh ra từ con người và hướng tới con người, song trên thực tế, giữa nghệ sĩ và công chúng vẫn tồn tại những khoảng cách nhất định về nhận thức, ngôn ngữ biểu đạt và khả năng tiếp cận. Việc nhận diện rõ những khoảng cách ấy, đồng thời tìm kiếm các phương thức kết nối hiệu quả, là điều kiện quan trọng để xây dựng một đời sống nghệ thuật lành mạnh, bền vững.

Khoảng cách giữa nghệ thuật và công chúng trước hết xuất phát từ sự khác biệt về trình độ thẩm mỹ và hệ quy chiếu văn hóa. Nghệ sĩ sáng tác trong một không gian tư duy chuyên môn, chịu ảnh hưởng của các trào lưu, lý thuyết, ngôn ngữ tạo hình mang tính hàn lâm hoặc quốc tế, trong khi phần đông công chúng tiếp cận nghệ thuật từ kinh nghiệm sống và cảm nhận trực giác. Đối với những loại hình nghệ thuật hiện đại và đương đại như trừu tượng, sắp đặt, trình diễn, nghệ thuật khái niệm, sự khác biệt này càng trở nên rõ rệt, khiến không ít người xem cảm thấy “khó hiểu”, “xa lạ” hoặc thiếu khả năng đồng cảm.

Bên cạnh đó, điều kiện tiếp cận nghệ thuật cũng góp phần tạo nên khoảng cách. Không gian bảo tàng, phòng triển lãm, nhà hát, trung tâm nghệ thuật tại nhiều địa phương còn hạn chế, trong khi hoạt động truyền thông, giáo dục nghệ thuật chưa thực sự phát huy vai trò cầu nối. Công chúng, đặc biệt là giới trẻ và người dân ở các vùng ngoài đô thị lớn, ít có cơ hội tiếp xúc thường xuyên với các hoạt động nghệ thuật chất lượng, dẫn tới sự thiếu hụt về thói quen thưởng thức và nền tảng tri thức thẩm mỹ.

Tuy nhiên, trong bối cảnh xã hội đương đại, nhiều yếu tố mới đang mở ra khả năng rút ngắn khoảng cách và tăng cường kết nối giữa nghệ thuật và công chúng. Sự phát triển của truyền thông số, mạng xã hội, nền tảng trực tuyến cho phép tác phẩm nghệ thuật được lan tỏa nhanh chóng, vượt qua giới hạn không gian trưng bày truyền thống. Các triển lãm ảo, tour tham quan bảo tàng trực tuyến, video giới thiệu tác phẩm, phỏng vấn nghệ sĩ, tọa đàm chuyên môn được phổ biến rộng rãi, góp phần giúp công chúng tiếp cận nghệ thuật một cách chủ động và linh hoạt hơn.

Một hướng kết nối quan trọng khác là sự gia tăng của các dự án nghệ thuật cộng đồng và nghệ thuật trong không gian công cộng. Khi tác phẩm hiện diện trong công viên, quảng trường, khu dân cư, trường học, không gian sinh hoạt chung, nghệ thuật không còn là hoạt động mang tính “đặc quyền” của một nhóm nhỏ, mà trở thành một phần của đời sống hằng ngày. Những dự án tranh tường, điêu khắc công cộng, sắp đặt môi trường, workshop sáng tạo cho cộng đồng không chỉ làm đẹp không gian sống, mà còn tạo cơ hội để người dân tham gia, đối thoại và hình thành mối quan hệ gần gũi hơn với nghệ thuật.

Giáo dục nghệ thuật đóng vai trò then chốt trong việc xây dựng cầu nối bền vững giữa nghệ thuật và công chúng. Việc đưa mỹ thuật, âm nhạc, sân khấu, điện ảnh vào chương trình giáo dục một cách bài bản, kết hợp với các hoạt động trải nghiệm tại bảo tàng, nhà hát, xưởng sáng tác, sẽ giúp hình thành năng lực cảm thụ thẩm mỹ và tư duy phê bình ngay từ lứa tuổi học sinh. Một công chúng được trang bị kiến thức nền tảng sẽ có khả năng tiếp nhận đa dạng các hình thức nghệ thuật, kể cả những ngôn ngữ biểu đạt mới, từ đó thu hẹp dần khoảng cách nhận thức.

Về phía nghệ sĩ và các thiết chế nghệ thuật, việc tăng cường đối thoại với công chúng cũng là một yêu cầu tất yếu. Thuyết minh tác phẩm, tọa đàm, workshop, hoạt động tương tác, các chương trình giáo dục công chúng trong bảo tàng và không gian triển lãm giúp người xem hiểu rõ hơn bối cảnh, ý tưởng và ngôn ngữ sáng tác. Khi công chúng được tham gia vào quá trình tiếp nhận một cách chủ động, nghệ thuật không còn là “thông điệp một chiều”, mà trở thành một quá trình giao tiếp hai chiều, nơi cảm xúc, suy nghĩ và trải nghiệm của người xem được tôn trọng.

Có thể khẳng định, khoảng cách giữa nghệ thuật và công chúng là hiện tượng mang tính lịch sử và tất yếu trong quá trình phát triển, nhưng không phải là rào cản bất biến. Thông qua giáo dục, truyền thông, không gian công cộng và các hình thức tương tác sáng tạo, nghệ thuật có thể từng bước đến gần hơn với đời sống xã hội, trong khi công chúng cũng dần nâng cao năng lực thưởng thức và đối thoại. Sự kết nối hài hòa ấy không chỉ làm phong phú đời sống tinh thần, mà còn tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của nghệ thuật trong xã hội đương đại.

Kim Dung