Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, thực tế ảo, thực tế tăng cường, nền tảng học tập trực tuyến và các công cụ sáng tạo số đang làm thay đổi căn bản phương thức tiếp cận tri thức, phương pháp giảng dạy, cũng như không gian và hình thức sáng tác của nghệ sĩ. Trong bối cảnh đó, đào tạo mỹ thuật đứng trước yêu cầu phải đổi mới toàn diện để thích ứng với môi trường học tập và thực hành nghệ thuật trong kỷ nguyên số.

Trước hết, chuyển đổi số mở ra những khả năng mới trong tổ chức đào tạo. Các nền tảng học trực tuyến, thư viện số, bảo tàng ảo, kho dữ liệu hình ảnh và video chất lượng cao cho phép sinh viên tiếp cận nguồn tư liệu phong phú của nghệ thuật thế giới mà trước đây chỉ có thể tiếp xúc gián tiếp qua sách in hoặc các chuyến tham quan thực tế hạn chế. Việc số hóa tác phẩm, giáo trình, bài giảng giúp quá trình học tập trở nên linh hoạt, vượt qua giới hạn không gian và thời gian, đồng thời tạo điều kiện cho sự liên thông, trao đổi học thuật giữa các cơ sở đào tạo trong nước và quốc tế.

Bên cạnh đó, công nghệ số làm thay đổi mạnh mẽ phương pháp giảng dạy và học tập. Nếu như mô hình đào tạo truyền thống trong mỹ thuật chủ yếu dựa trên quan hệ thầy – trò trực tiếp trong xưởng vẽ, với phương thức “cầm tay chỉ việc”, thì ngày nay, các công cụ số cho phép mở rộng hình thức hướng dẫn, phản biện và trao đổi học thuật thông qua môi trường trực tuyến. Phần mềm đồ họa, bảng vẽ điện tử, mô phỏng 3D, thực tế ảo cho phép sinh viên thử nghiệm ý tưởng, chỉnh sửa, lưu trữ và trình bày tác phẩm một cách linh hoạt, đồng thời rút ngắn khoảng cách giữa quá trình phác thảo, hoàn thiện và công bố sản phẩm sáng tạo.

Tuy nhiên, đào tạo mỹ thuật trong thời kỳ chuyển đổi số không chỉ dừng ở việc ứng dụng công nghệ vào giảng dạy, mà còn đặt ra yêu cầu điều chỉnh nội dung và mục tiêu đào tạo. Bên cạnh việc trang bị nền tảng tạo hình truyền thống như hình họa, bố cục, màu sắc, chất liệu, sinh viên cần được tiếp cận với các lĩnh vực mới như thiết kế số, nghệ thuật đa phương tiện, hoạt hình, game art, mỹ thuật tương tác, nghệ thuật sắp đặt ứng dụng công nghệ. Điều này đòi hỏi chương trình đào tạo phải mang tính liên ngành, kết nối mỹ thuật với công nghệ thông tin, truyền thông, thiết kế và công nghiệp sáng tạo.

Một thách thức quan trọng là làm thế nào để bảo đảm sự cân bằng giữa kỹ năng công nghệ và chiều sâu nghệ thuật. Công nghệ số cung cấp công cụ mạnh mẽ, nhưng không thể thay thế tư duy thẩm mỹ, cảm xúc sáng tạo và bản lĩnh nghệ thuật của người học. Nếu quá lệ thuộc vào phần mềm, sinh viên có nguy cơ sa vào lối làm việc kỹ thuật thuần túy, thiếu nền tảng tạo hình và tư duy tạo tác. Vì vậy, đào tạo mỹ thuật trong bối cảnh số hóa cần được xây dựng theo hướng tích hợp: lấy nền tảng mỹ học, lịch sử nghệ thuật, tư duy hình tượng làm cốt lõi, đồng thời sử dụng công nghệ như một phương tiện mở rộng khả năng biểu đạt.

Ở Việt Nam, quá trình chuyển đổi số trong đào tạo mỹ thuật đang diễn ra với những bước đi ban đầu: xây dựng học liệu số, triển khai lớp học trực tuyến, đầu tư phòng học đa phương tiện, đưa các phần mềm thiết kế và đồ họa vào giảng dạy. Tuy nhiên, để đáp ứng yêu cầu của công nghiệp văn hóa và thị trường lao động sáng tạo, cần có chiến lược dài hạn trong việc hiện đại hóa chương trình, đào tạo đội ngũ giảng viên có năng lực công nghệ, đồng thời tăng cường hợp tác với doanh nghiệp, các trung tâm sáng tạo, studio thiết kế và nền tảng nghệ thuật số.

Chuyển đổi số cũng đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức đánh giá trong đào tạo mỹ thuật. Bên cạnh việc chấm điểm tác phẩm theo tiêu chí truyền thống, cần chú trọng đến quá trình sáng tạo, khả năng sử dụng công cụ số, năng lực trình bày, thuyết minh ý tưởng và tương tác với công chúng trên các nền tảng trực tuyến. Việc tổ chức triển lãm ảo, portfolio số, dự án liên ngành sẽ trở thành những hình thức đánh giá và quảng bá hiệu quả, giúp sinh viên sớm tiếp cận môi trường làm việc chuyên nghiệp.

Có thể khẳng định, đào tạo mỹ thuật trong thời kỳ chuyển đổi số vừa đứng trước cơ hội lớn để mở rộng không gian sáng tạo và hội nhập quốc tế, vừa đối mặt với thách thức trong việc giữ gìn bản sắc, chiều sâu học thuật và chất lượng nghệ thuật. Khi được định hướng đúng đắn, kết hợp hài hòa giữa nền tảng truyền thống và công nghệ hiện đại, quá trình chuyển đổi số sẽ trở thành động lực quan trọng thúc đẩy đào tạo mỹ thuật Việt Nam phát triển theo hướng hiện đại, sáng tạo và gắn kết chặt chẽ với hệ sinh thái công nghiệp văn hóa trong tương lai.

Kim Dung