Hội nghị Tiêu chuẩn tại COP30, nâng cao vai trò của Tiêu chuẩn quốc tế
Hội nghị lần thứ 30 của các bên tham gia Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC) (COP30) được tổ chức trong 12 ngày tại Belém, Brazil
Tiếp nối thành công của COP29 năm 2024, ba tổ chức khởi xướng là Ủy ban Kỹ thuật Điện quốc tế (IEC), Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO) và UL Standards & Engagement (ULSE) sẽ một lần nữa triệu tập Hội nghị Tiêu chuẩn tại COP30, nâng cao vai trò của Tiêu chuẩn quốc tế trong chương trình nghị sự hành động vì khí hậu toàn cầu tại vùng biển Belém, thành phố ven sông ở Brazil.
Hội nghị diễn ra từ ngày 10 tới 21 tháng 11 năm 2025, với sự tham gia của liên minh gồm 21 tổ chức quốc tế. Hội nghị năm nay có chủ để “Standards Pavilion”, tại đây các thành viên liên minh đã đồng loạt lên tiếng, khẳng định rằng tiêu chuẩn quốc tế không chỉ là “giấy phép” trên giấy tờ mà thực sự là công cụ thiết yếu để biến cam kết thành hành động.
Theo IEC, ISO và ULSE, tiêu chuẩn quốc tế hiện đang đóng vai trò kết nối giữa tham vọng (ambition) và trách nhiệm (accountability) – giữa cam kết và kết quả. Phát biểu tại lễ khai mạc, ông Philippe Metzger, Tổng Thư ký kiêm Giám đốc điều hành IEC nhấn mạnh: “chúng tôi tin rằng việc kết nối các bên liên quan và hành động khí hậu của họ để tạo ra tác động lớn hơn là cấp thiết hơn bao giờ hết”. Chính ông nói: “mục tiêu của chúng tôi tại COP năm nay là giáo dục nhà hoạch định chính sách và lãnh đạo doanh nghiệp về tác động đo lường được mà tiêu chuẩn có thể mang lại trong xây dựng tương lai bền vững”.
Về phía ISO, ông Sergio Mujica xác nhận: “Tiêu chuẩn quốc tế là thiết yếu để biến tham vọng giảm thiểu rủi ro do biến đổi khí hậu gây ra thành hành động. Chúng cung cấp những khung tin cậy, đã được thỏa thuận toàn cầu, giúp chính phủ, doanh nghiệp và xã hội dân sự đo lường tiến trình, thể hiện trách nhiệm và xây dựng niềm tin vào giải pháp bền vững.”.
Tiêu chuẩn là công cụ kết nối và thúc đẩy nhiều ngành, lĩnh vực trong đó có lĩnh vực môi trường, khí hậu. Vai trò của tiêu chuẩn quốc tế được xác định rõ ràng qua một số trụ cột: đo lường và trách nhiệm: tiêu chuẩn giúp thiết lập chỉ số, phép đo để xác định “đã làm được gì” thay vì chỉ “sẽ làm”; Khuôn khổ chung khi nhiều quốc gia, nhiều ngành nghề tham gia, nếu không có ngôn ngữ chung thì rất khó tương tác tiêu chuẩn giúp hài hòa phương pháp đo, báo cáo, cũng như xác nhận kết quả; Hỗ trợ chính sách và tài chính: trong các cuộc đàm phán khí hậu và chuyển đổi năng lượng, tài chính xanh, tiêu chuẩn trở thành điều kiện hoặc công cụ để đảm bảo rằng giải pháp đầu tư thực sự bền vững và có thể tin cậy. Liên kết đa phía (multi-stakeholder): doanh nghiệp, chính phủ, tổ chức quốc tế và xã hội dân sự đều có thể ngồi cùng bàn nếu có tiêu chuẩn làm “nền tảng” chung. Chính vì vậy, trong “Pavilion Tiêu Chuẩn” tại COP30, các phiên thảo luận và hội thảo sẽ xoay quanh việc tích hợp tiêu chuẩn vào chính sách quốc gia và quốc tế về khí hậu — từ quy định, hướng dẫn đến báo cáo và triển khai.
Một bước tiến về quy mô và sức ảnh hưởng khi xem lại lịch sử, “Pavilion Tiêu Chuẩn” đã diễn ra tại COP29 với mục tiêu thử nghiệm. Năm nay, tại COP30, quy mô được mở rộng mạnh mẽ gồm 21 tổ chức quốc tế, đặc biệt cơ quan Liên Hiệp Quốc và các liên minh doanh nghiệp cùng đứng ra hợp tác tạo thành một trong những liên minh lớn nhất từng xuất hiện tại một hội nghị Liên hiệp quốc gia về khí hậu. Sự mở rộng này cho thấy rõ thông điệp: tiêu chuẩn không phải là chi tiết kỹ thuật phụ trợ, mà đã được đặt vào trung tâm của thảo luận về biến đổi khí hậu.
Các chủ đề trọng tâm tại hội nghị gồm bảo vệ rừng, huy động tài chính khí hậu và chuyển đổi năng lượng. Brazil đề xuất thành lập quỹ 125 tỷ USD để hỗ trợ các quốc gia gìn giữ rừng. Một số vấn đề gây tranh cãi khác là cam kết của các nước phát triển đối với các quốc gia nghèo hơn, cũng như việc giảm dần phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, vấn đề lần đầu tiên được đề cập trong thỏa thuận COP28 năm 2023. Liên hợp quốc cảnh báo thế giới khó có thể duy trì mục tiêu 1,5oC trong ngắn hạn, khi chính sách hiện nay có thể khiến Trái đất nóng lên tới 2,8oC. Dù các cam kết mới giúp giảm mức tăng xuống 2,3 - 2,5oC, hậu quả vẫn được dự báo nghiêm trọng. Đáng chú ý, chính quyền Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump không cử phái đoàn cấp cao tham dự COP30, sau khi rút khỏi Thỏa thuận Paris. Việc Mỹ, quốc gia phát thải lớn nhất trong lịch sử, vắng mặt tác động không nhỏ đến tiến trình đàm phán.
Thách thức và cơ hội
Tại Hội nghị năm nay, cùng với việc bàn bạc và đưa ra các giải pháp hành động cụ thể nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu toàn cầu, các thành viên tham gia còn tập trung tâm điểm chú ý là vấn đề bảo vệ rừng Amazon. Tuy nhiên, nước chủ nhà vấp phải chỉ trích vì phê duyệt hoạt động khoan dầu mới tại cửa sông Amazon, trái với mục tiêu bảo vệ môi trường. Tổng thống Luiz Inacio Lula da Silva khẳng định Brazil sẽ tiếp tục vừa bảo vệ rừng vừa khai thác năng lượng dầu khí “một cách có trách nhiệm”.
COP30 được kỳ vọng sẽ là hội nghị bước ngoặt, nơi các quốc gia thống nhất chi tiết kế hoạch cắt giảm khí thải đến năm 2035 nhằm giữ mục tiêu hạn chế mức tăng nhiệt toàn cầu ở 1,5oC. Sự kiện diễn ra trong bối cảnh năm 2024 là năm nóng nhất từng được ghi nhận, với các hiện tượng cực đoan như cháy rừng, bão và nắng nóng lan rộng khắp thế giới.
Hiện nay nhiều quốc gia chưa có khả năng tiếp cận, hoặc chuyên môn đủ để triển khai các tiêu chuẩn quốc tế một cách hiệu quả, đặc biệt đối với các vấn đề như: Đồng bộ hoá, tiêu chuẩn phải được đồng bộ với báo cáo khí hậu, cơ chế tài chính, các cam kết quốc gia — nếu không sẽ có khoảng cách giữa lý thuyết và thực tế. Chuyển giao công nghệ và tài chính: từ lời hứa đến hành động cần vốn, cần hỗ trợ kỹ thuật — tiêu chuẩn chỉ đạt được tác dụng nếu được cùng với nguồn lực thực thi. Minh bạch và kiểm chứng: tiêu chuẩn giúp minh bạch, nhưng việc kiểm chứng và xác nhận kết quả vẫn đòi hỏi tổ chức có năng lực và quyền độc lập. Mặc dù vậy, việc tiếp cận tiêu chuẩn quốc tế cũng dẫn đến một số cơ hội lớn như: Phép đo tiêu chuẩn sẽ tạo sự tin cậy hơn cho các nhà đầu tư và quỹ tài chính xanh — từ đó kích hoạt dòng vốn cần thiết cho chuyển đổi năng lượng, phát triển bền vững; Tiêu chuẩn giúp doanh nghiệp tạo lời giải rõ nét cho bài toán “chiến lược – thực thi” trong chuyển đổi khí hậu: từ sản xuất, chuỗi cung ứng đến báo cáo ESG. Quốc gia có thể tận dụng tiêu chuẩn như công cụ để tăng sức mạnh ngoại giao khí hậu, hợp tác quốc tế và tham gia tốt hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu xanh.
Tuy thông điệp được đưa ra tại Brazil nhưng không vì thế mà khu vực châu Á – Thái Bình Dương bị bỏ lại phía sau. Đối với Việt Nam và các quốc gia trong khu vực, việc nắm bắt và vận dụng tiêu chuẩn quốc tế trong chính sách khí hậu, năng lượng và phát triển bền vững là điều gần như bắt buộc nếu muốn kết nối được với chuỗi giá trị toàn cầu và đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của nhà đầu tư quốc tế. Ngay trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, sản xuất sạch, xây dựng xanh – nếu sản phẩm, công trình hoặc dự án không đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế thì có thể gặp rào cản xuất khẩu, hoặc không tiếp cận được các nguồn vốn xanh. Tiêu chuẩn chính là “chìa khóa mở cửa” cho hoạt động kinh doanh và phát triển quốc tế.
Từ cam kết đến chặng đường thực thi
Khác với giai đoạn trước đây, khi mà các hội nghị khí hậu chủ yếu là tuyên bố lớn – tại COP30 năm nay, chủ đề “chuyển từ cam kết sang tiến triển” được đặt làm trung tâm. Các mục tiêu được công khai tại Pavilion, bao gồm: Tăng cường trao quyền cho hành động khí hậu bằng cách cung cấp công cụ tin cậy để đo lường và chịu trách nhiệm. Khuếch đại tác động bằng cách minh họa cách tiêu chuẩn thúc đẩy kết quả thực tế trong chính sách, tài chính và triển khai. Hài hòa các giải pháp bằng cách đồng bộ phương pháp giữa quốc gia, giữa ngành và giữa hệ thống báo cáo; Thể hiện vai trò lãnh đạo toàn cầu bằng cách xây dựng liên minh và thúc đẩy hợp tác vì tương lai bền vững. Do đó, thông điệp gửi đi rõ: không chỉ là nữa lời hứa “chúng ta sẽ giảm X% phát thải” mà là: “chúng ta sẽ đo, theo dõi, báo cáo và chứng minh tiến trình”.
Nhìn về phía doanh nghiệp và tài chính
Doanh nghiệp đang bị đặt vào vị trí “đối tác khí hậu” chứ không chỉ “người hưởng lợi”. Khi tiêu chuẩn quốc tế được áp dụng, doanh nghiệp sẽ phải tham gia vào quá trình đo lường và báo cáo rõ ràng hơn nếu đứng ngoài cuộc, sẽ đối mặt với rủi ro bị xem là “thiếu minh bạch” hoặc “không phù hợp” với yêu cầu của nhà đầu tư hoặc khách hàng quốc tế.
Tài chính xanh cũng đang điều chỉnh: các quỹ đầu tư và tổ chức tài chính ngày càng đòi hỏi chứng chỉ, tiêu chuẩn hoặc kiểm định rõ ràng trước khi giải ngân. Ở đây, tiêu chuẩn quốc tế trở thành “ngôn ngữ chung” để nối nhà đầu tư, chính sách và doanh nghiệp.
Với chính phủ và thiết chế quốc tế
Chính phủ các quốc gia tham dự COP30 được khuyến nghị đưa tiêu chuẩn vào khung luật pháp, chính sách của mình — từ yêu cầu về hiệu suất năng lượng, báo cáo khí thải, đến chuỗi cung ứng bền vững. Thiết chế quốc tế như các cơ quan thuộc United Nations Environment Programme, United Nations Development Programme cũng xuất hiện trong liên minh để thúc đẩy việc tiêu chuẩn hóa như một phần không tách rời của hành động khí hậu.
Kết nối toàn cầu, nhưng phải cụ thể tại địa phương
Một trong những điểm nhấn quan trọng là tiêu chuẩn quốc tế phải phản ánh được “tại chỗ” — nghĩa là mỗi quốc gia, mỗi ngành nghề, mỗi cộng đồng cần đưa tiêu chuẩn vào thực tiễn phù hợp với điều kiện của mình. Nói cách khác, tiêu chuẩn không phải là “áp đặt từ bên ngoài” mà là công cụ để hỗ trợ thực thi địa phương, được điều chỉnh và tùy biến để phù hợp với hoàn cảnh. Tại Việt Nam, khi triển khai các dự án năng lượng tái tạo ở nông thôn, việc áp tiêu chuẩn quốc tế về hiệu suất, thiết kế, vận hành sẽ giúp dự án dễ dàng tiếp cận vốn đầu tư quốc tế, đảm bảo chất lượng và kết nối với chuỗi xuất khẩu. Đồng thời, cần đào tạo chuyên môn, nâng cao năng lực kiểm định và đo lường để không bị “kẹt” ở bước sau tuyên bố.
Dù triển vọng lớn, nhưng không thể phủ nhận rằng để tiêu chuẩn quốc tế thật sự trở thành “công cụ chuyển đổi” trong hành động khí hậu, cần sự cam kết và đầu tư mạnh mẽ — không chỉ từ các tổ chức quốc tế mà từ quốc gia và khu vực tư nhân. Nguồn lực, cơ sở hạ tầng, đào tạo và năng lực kiểm định là những mảng cần được lấp đầy. Ngoài ra, phải có cơ chế giám sát và đánh giá rõ ràng: tiêu chuẩn nếu không được gắn với tiến trình đo lường thì dễ rơi vào “một bộ khung nữa” mà không đem lại kết quả thực.
Với việc khai mạc mạnh mẽ tại COP30, Pavilion Tiêu Chuẩn đặt ra kỳ vọng, các quốc gia, doanh nghiệp và tổ chức phải giảm thiểu khoảng cách giữa lời nói và hành động. Trước mắt là giai đoạn “từ lời hứa sang tiến triển”, và môn bài đặt ra là: đo lường, báo cáo, thực thi. Diễn đàn tại Belém – với sứ mệnh cung cấp công cụ, kết nối bên liên quan và nâng cao nhận thức – là nơi mà tiêu chuẩn quốc tế được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược khí hậu toàn cầu.
Đối với khu vực châu Á – Thái Bình Dương, đây là thời khắc lịch sử để không chỉ theo kịp mà có thể dẫn dắt — bằng cách tiếp nhận tiêu chuẩn quốc tế, chuyển đổi vào luật pháp, chính sách, áp dụng trong sản xuất và chuỗi cung ứng, đồng thời chủ động trong việc tham gia và định hình tiêu chuẩn tương lai.
Cuối cùng, COP30 – với chủ đề chuyển dịch từ cam kết sang hành động – đặt ra một thách thức rõ ràng: những lời tuyên bố lớn sẽ chỉ có giá trị nếu được giải mã thành kết quả có thể kiểm chứng. Trong đó, tiêu chuẩn quốc tế không còn là lựa chọn phụ trợ, mà là xương sống của một hành động khí hậu có trách nhiệm, có đo lường và có kết quả. Và nếu Việt Nam cùng các quốc gia khu vực tham gia với tinh thần cầu thị, có hành động cụ thể, thì việc biến “hiện thực môi trường bền vững” từ lời nói thành hiện hữu hoàn toàn trong tầm tay.
Nguyễn Lan Hương
